Cel badania Oznaczenie ilości żelaza w surowicy krwi służy ocenie dostępnego w organizmie żelaza, niezbędnego do syntezy hemoglobiny, enzymów cytochromowych oraz procesów neuroprzekaźnikowych. Wynik umożliwia wykrycie stanów niedoboru, nadmiaru oraz nieprawidłowego wykorzystania tego pierwiastka. Wskazania kliniczne Objawy sugerujące niedobór żelaza: zmęczenie, bladość skóry, przyspieszone bicie serca, łamliwość paznokci i włosów, senność, parestezje, uczucie zimna.
Diagnostyka i kontrola anemii z niedoboru żelaza. Podejrzenie przeciążenia żelazem – hemochromatoza, zatrucie żelazem lub uszkodzenia tkanek uwalniających żelazo. Ocena strat żelaza w chorobach nerek, przewlekłych biegunkach, przewlekłych krwawieniach przewodu pokarmowego, obfitych miesiączkach. Badanie w kontekście zaburzeń neurorozwojowych – niedobór żelaza może wpływać na rozwój poznawczy, uwagę oraz zachowania u dzieci i młodzieży z ASD.
Rozpoznanie stanów zapalnych, w których ferrytyna może być podwyższona niezależnie od zapasów żelaza. Materiał biologiczny Jednorazowa próbka krwi pobrana z żyły w postaci surowicy. Przygotowanie pacjenta Badanie powinno być wykonane rano, po nocnym poście trwającym co najmniej 8‑10 godzin, aby wyeliminować wpływ posiłków bogatych w żelazo. Należy unikać: Suplementów żelaza, leków wiążących metale oraz chelatorów w ciągu 24 h przed pobraniem.
Intensywnego wysiłku fizycznego i silnego stresu w dniu pobrania. Badania bezpośrednio po transfuzji krwi lub podaniu preparatów żelaza. Metoda badania W laboratorium najczęściej stosuje się metodę kolorymetryczną z użyciem ferrosyny, która reaguje z jonami Fe²⁺ tworząc niebieski kompleks. Intensywność barwy jest proporcjonalna do stężenia żelaza w próbce.
Dla pełnej oceny gospodarki żelazem zaleca się jednoczesne oznaczenie: Transferyny – białka transportującego żelazo w osoczu. Nasycenia transferyny (%), czyli stosunku żelaza do całkowitej zdolności wiązania żelaza (TIBC). Ferrytyny – wskaźnika zapasów żelaza w organizmie. Całkowitej zdolności wiązania żelaza (TIBC) – odzwierciedla potencjał osocza do transportu żelaza.
Interpretacja wyników Interpretacja wymaga uwzględnienia dodatkowych parametrów oraz stanu klinicznego pacjenta: Obniżone stężenie żelaza – może wskazywać na niedobór spowodowany niedostateczną dietą, utratą krwi, zwiększonym zapotrzebowaniem (ciąża, wzrost), zaburzeniami wchłaniania (celiakia, choroba Leśniowskiego‑Crohna) lub anemią chorób przewlekłych. Podwyższone stężenie żelaza – sugeruje nadmierne wchłanianie (np.