Cel badania Badanie ma na celu wykrycie w surowicy przeciwciał przeciwko cytoplazmie granulocytów (tzw. ANCA) przy użyciu techniki immunofluorescencji pośredniej. Obecność tych przeciwciał jest charakterystyczna dla grupy małonaczyniowych zapalnych zapaleń naczyń (np. ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń, zapalenie naczyniowe mikroskopowe, eozynofilowa zapalenie naczyniowe) oraz może występować w chorobach autoimmunologicznych i niektórych stanach zapalnych.
Wskazania kliniczne Podejrzenie małonaczyniowego zapalenia naczyń (ANCA‑związane): ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (ICD‑10 M31.3), zapalenie naczyniowe mikroskopowe (ICD‑10 M31.7), eozynofilowa zapalenie naczyniowe (ICD‑10 M30.1). Choroby autoimmunologiczne z objawami naczyniowymi (np. toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie skórno‑naczyniowe). Reakcje lekowe wywołujące zapalenie naczyń (np. po stosowaniu propylenu, minocykliny).
Przewlekłe zapalenia układu pokarmowego, w których mogą występować ANCA (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego). W kontekście zaburzeń neurorozwojowych – badanie może być wykorzystywane w badaniach naukowych oceniających związek pomiędzy autoimmunologicznymi markerami a zaburzeniami neuro‑immunologicznymi, w tym autyzmem. Materiał Surowica (pobranie 3‑5 ml krwi żylnej, najlepiej rano, po odpoczynku).
Przygotowanie pacjenta Nie wymaga specjalnego przygotowania dietetycznego. Należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz dużych ilości alkoholu w dniu pobrania, aby zminimalizować hemolizę próbki. Próbka powinna być odprowadzona do probówki z antykoagulantem (np. żelowy separator) i po odwirowaniu pobrana surowica zostaje zamrożona w temperaturze –20 °C do momentu analizy.
Metoda Badanie przeprowadza się metodą immunofluorescencji pośredniej (IIF): Na szkiełku umieszcza się etanolowo‑zestalone neutrofile (etapowy preparat). Surowica pacjenta jest rozcieńczana i inkubowana z przygotowanymi neutrofilami. Po myciu, dodaje się znakowane fluorescencyjnie przeciwciała wtórne (np. Pod mikroskopem fluorescencyjnym ocenia się charakterystyczny wzorzec fluorescencji: c‑ANCA – intensywne, rozproszone w cytoplazmie (zwykle przeciwko proteinazie 3 – PR3).
p‑ANCA – peryferyjny, perynuklearny wzorzec (zwykle przeciwko mieloperoksydazie – MPO). W razie dodatniego wyniku, zaleca się dalszą weryfikację metodą ELISA w celu identyfikacji konkretnego antygenu (PR3, MPO). Interpretacja wyników Negatywny wynik – brak wykrywalnych ANCA; nie wyklucza jednak wszystkich postaci zapalenia naczyń, ponieważ niektóre formy mogą być seronegatywne.