Cel badania Badanie ma na celu dokładne oznaczenie ilościowe peptydów beta‑amyloid 1‑40 (Aβ40) oraz beta‑amyloid 1‑42 (Aβ42) w wybranym materiale biologicznym. Stężenia tych fragmentów białka są uznawane za kluczowe biomarkery amyloidopatii mózgu, co umożliwia wczesną diagnostykę, monitorowanie progresji oraz ocenę skuteczności terapii skierowanych przeciwko amyloidowi.
Wskazania kliniczne diagnoza różnicowa otępienia, zwłaszcza choroby Alzheimera (ICD‑10: G30); monitorowanie postępu choroby Alzheimera i ocena odpowiedzi na leki anty‑amyloidowe; badania przesiewowe u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi lub podejrzeniem wczesnej demencji; badania naukowe nad neurozapalnymi i neurodegeneracyjnymi mechanizmami w spektrum autyzmu (ASD) oraz innych zaburzeniach neurorozwojowych, w tym PANS/PANDAS; wykluczenie przyczyn otępienia niezwiązanych z amyloidopatią, takich jak demencja naczyniowa czy demencja z ciałami Lewy’ego.
Materiał biologiczny i przygotowanie pacjenta płyn mózgowo‑rdzeniowy (PMR) – pobierany w warunkach aseptycznych podczas standardowej punkcji lędźwiowej; po pobraniu próbka powinna być natychmiast odwirowana (3000 g, 10 min) i zamrożona w temperaturze –80 °C; osocze lub surowa krew – pobranie po 8‑12 godzinach postu, z zaleceniem unikania intensywnego wysiłku fizycznego oraz alkoholu w ciągu 24 h przed pobraniem; krew należy schłodzić, odwirować w ciągu 30 min i zamrozić w –80 °C; próbki muszą być transportowane na lód i dostarczone do laboratorium w ciągu 2 h od pobrania, aby zapobiec degradacji peptydów.
Metoda Stężenia Aβ40 i Aβ42 oznacza się najczęściej przy użyciu testów immunologicznych, takich jak: ELISA (enzyme‑linked immunosorbent assay) – oparty na monoklonalnych przeciwciałach o wysokiej swoistości wobec określonych sekwencji peptydowych; immunochemiluminescencja (IC‑MS) – technika łącząca immunoprecypitację z spektrometrią mas, zapewniając jeszcze większą czułość i precyzję; W obu przypadkach wyniki podaje się w jednostkach pg/mL oraz w postaci stosunku Aβ42/Aβ40, co zwiększa diagnostyczną wartość testu.
Kalibracja odbywa się przy użyciu certyfikowanych standardów referencyjnych, a kontrola jakości obejmuje próbki wewnętrzne i zewnętrzne. Interpretacja wyników Obniżony poziom Aβ42 przy jednoczesnym utrzymaniu lub podwyższeniu Aβ40 sugeruje odkładanie się amyloidu w mózgu – typowy znak choroby Alzheimera. Wysoki stosunek Aβ42/Aβ40 (zwykle >0,12) wskazuje na brak patologicznego nagromadzenia amyloidu i może wykluczać Alzheimera w kontekście klinicznym.
W populacji z ASD nieprawidłowe wartości (np. obniżony Aβ42 lub zmieniony stosunek) mogą odzwierciedlać zaburzenia w metabolizmie amyloidu oraz nasilony stan neurozapalny – wyniki te wymagają dalszej weryfikacji w ramach badań wieloośrodkowych. Interpretację powinien przeprowadzić lekarz specjalista (neurolog, geriatr, psychiatra lub specjalista ds.