Cel badania Pomiar wolnego kortyzolu w moczu z dobowej zbiórki służy do oceny całkowitej sekrecji kortyzolu w ciągu 24 godzin. Badanie pozwala wykryć zarówno nadmierną, jak i niewystarczającą produkcję tego hormonu, co jest kluczowe w diagnostyce i monitorowaniu chorób związanych z dysregulacją osi podwzgórze‑przysadka‑nadnercza. Wskazania kliniczne Rozpoznanie zespołu Cushinga (nadczynność kory nadnerczy) – podwyższony poziom wolnego kortyzolu w moczu.
Ocena niewydolności nadnerczy (choroba Addisona) – obniżony poziom wolnego kortyzolu. Monitorowanie skuteczności leczenia farmakologicznego lub chirurgicznego chorób nadnerczy. Badanie przy podejrzeniu zaburzeń rytmu dobowego kortyzolu (np. w zaburzeniach snu, zespołach stresowych). W kontekście zaburzeń neurorozwojowych (ASD, PANS/PANDAS) – ocena funkcjonowania osi HPA, której dysregulacja może wpływać na zachowanie i objawy neuropsychiatryczne.
Metoda Wolny kortyzol w moczu oznacza się metodą immunochemiczną (ELISA) lub wysokosprawną chromatografią cieczową sprzężoną z spektrometrią mas (LC‑MS/MS). Analiza obejmuje całkowitą ilość wolnego kortyzolu zmierzoną w 24‑godzinnym zbiorniku, a wynik wyrażany jest w mikrogramach na dobę (µg/24 h). Materiał Dobowa zbiórka moczu (całkowita objętość zebranego moczu w ciągu 24 h).
Przygotowanie pacjenta Przed rozpoczęciem zbiórki pacjent powinien: Unikać intensywnego wysiłku fizycznego i stresu emocjonalnego, które mogą podwyższyć poziom kortyzolu. Nie przyjmować leków wpływających na wydzielanie kortyzolu (np. glukokortykoidy, leki przeciwdepresyjne) bez konsultacji z lekarzem. Stosować normalną dietę, ale unikać nadmiernego spożycia kofeiny i alkoholu.
Rozpocząć zbiórkę po opróżnieniu pęcherza rano; każda kolejna próbka powinna być przechowywana w lodówce (2‑8 °C) i oddana w laboratorium po upływie 24 h. Interpretacja wyników Normy referencyjne mogą się różnić w zależności od laboratorium, ale typowy zakres wynosi około 20‑90 µg/24 h. Wyniki powyżej górnej granicy sugerują hipersekrecję kortyzolu (np. zespół Cushinga), natomiast wyniki poniżej dolnej granicy wskazują na hiposekrecję (np.
Wartość odstająca od normy wymaga dalszej oceny, w tym testów supresji lub stymulacji kortyzolu oraz badań obrazowych nadnerczy. Powiązania z zaburzeniami neurorozwojowymi Dysregulacja osi podwzgórze‑przysadka‑nadnercza (HPA) jest obserwowana u niektórych osób z autyzmem i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi. Podwyższony poziom wolnego kortyzolu w moczu może odzwierciedlać chroniczny stres lub zaburzenia adaptacyjne, które wpływają na zachowanie, sen i funkcje poznawcze.