Cel badania Pomiar wolnych kwasów tłuszczowych (FFA) w surowicy krwi służy ocenie aktywności lipolizy oraz równowagi metabolicznej lipidów. Wynik pozwala wykryć zaburzenia metaboliczne, stany zapalne oraz nieprawidłowości w metabolizmie energetycznym, które mogą mieć wpływ na rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego. Wskazania kliniczne Ocena ryzyka i monitorowanie cukrzycy typu 2 oraz insulinooporności.
Diagnostyka i kontrola zespołów zaburzeń metabolizmu kwasów tłuszczowych (np. choroby magazynowania tłuszczu, niedoczynność tarczycy). Badanie stanu zapalnego i stresu metabolicznego w chorobach autoimmunologicznych, w tym PANS/PANDAS. Wsparcie diagnostyczne w zaburzeniach neurorozwojowych, w tym autyzmie, gdzie obserwuje się zmiany w profilu lipidowym mózgu. Monitorowanie efektów terapii dietetycznych i farmakologicznych wpływających na metabolizm lipidów.
Metoda Stężenie wolnych kwasów tłuszczowych oznacza się w surowicy krwi żylnej metodą enzymatyczno‑kolorometryczną lub chromatograficzną: Enzymatyczna metoda – wykorzystuje enzymy (np. acyl‑CoA syntetazę) przekształcające FFA w produkty, które generują sygnał optyczny mierzalny spektrofotometrycznie.
Chromatografia gazowa (GC) lub wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC) – umożliwia dokładną analizę składu poszczególnych kwasów tłuszczowych, w tym n‑oktanowych i n‑poliunsaturated. Spektrometria masowa (LC‑MS/MS) – stosowana w badaniach specjalistycznych, pozwala na precyzyjne wyznaczenie stężenia poszczególnych FFA.
Przygotowanie pacjenta Aby uzyskać wiarygodny wynik, pacjent powinien: Przestrzegać postu 8–12 godzin przed pobraniem krwi (pozwala wyeliminować wpływ ostatniego posiłku bogatego w tłuszcze). Unikać spożycia alkoholu oraz intensywnego wysiłku fizycznego na 24 godziny przed badaniem. Powiadomić laboratorium o przyjmowanych lekach wpływających na metabolizm lipidów (np. statyny, fibraty, glukokortykosteroidy).
Zgłosić ewentualne choroby wątroby, tarczycy lub zaburzenia metaboliczne, które mogą modyfikować poziom FFA. Interpretacja wyników Wyniki podaje się w µmol/L (lub mg/dL). Typowe zakresy referencyjne dla dorosłych wynoszą 0,2–0,6 mmol/L, ale mogą się różnić w zależności od laboratorium.