Cel badania Pomiar poziomu elastazy trzustkowej typu 1 (EL-1) w surowicy krwi ma na celu ocenę czynności egzokrynnej trzustki. Elastaza jest enzymem proteolitycznym wytwarzanym wyłącznie przez komórki acinarne trzustki, a jej stężenie we krwi odzwierciedla ilość enzymu wydzielanego do przewodu pokarmowego. Wskazania kliniczne Diagnostyka niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki (np. przewlekłe zapalenie trzustki, marskość trzustki).
Ocena funkcji trzustki u pacjentów z mukowiscydozą, zespołem jelita drażliwego lub po operacjach trzustkowych. Monitorowanie postępu chorób nowotworowych trzustki oraz ocena skuteczności terapii enzymatycznej. Wspomaganie diagnostyki zespołów neuro‑rozwojowych (ASD, PANS/PANDAS), w których zaburzenia trawienia i niedobory enzymów mogą wpływać na objawy kliniczne.
Metoda Stężenie elastazy trzustkowej typu 1 w surowicy określa się metodą immunoenzymatyczną (ELISA) lub chemiluminescencyjną. Test wykorzystuje przeciwciała monoklonalne wiążące specyficznie elastazę EL‑1, co zapewnia wysoką czułość i swoistość. Przygotowanie pacjenta Próbka pobierana jest z żyły w warunkach aseptycznych; nie jest wymagana specjalna dieta ani post przed pobraniem.
Unikać pobrania próbki po intensywnym wysiłku fizycznym, który może wpływać na parametry biochemiczne. Próbka powinna być odwirowana i oddzielona surowica, a następnie przechowywana w temperaturze 2‑8 °C nie dłużej niż 24 h lub zamrożona przy –20 °C do momentu analizy. Interpretacja wyników Typowe wartości referencyjne wynoszą 200‑500 µg/L (zależnie od laboratorium). Wyniki poniżej normy wskazują na: Łagodną niewydolność egzokrynną – 100‑199 µg/L.
Umiarkowaną do ciężkiej niewydolności – Obniżone stężenie może wystąpić przy przewlekłym zapaleniu trzustki, zwłóknieniu, nowotworze trzustki, po resekcji trzustki lub w chorobach genetycznych, takich jak mukowiscydoza. Wysokie wartości są rzadkie i zwykle nie mają klinicznego znaczenia, ale mogą pojawić się przy ostrej zapaleniu trzustki.
Powiązania z zaburzeniami neurorozwojowymi U osób z autyzmem (ASD) oraz zespołami PANS/PANDAS obserwuje się częstsze zaburzenia mikroflory jelitowej i niedobory enzymów trawiennych, w tym elastazy. Ocena funkcji trzustki może pomóc w wyjaśnieniu problemów z wchłanianiem składników odżywczych, które wpływają na przebieg i nasilenie objawów neuro‑rozwojowych.