Cel badania Test służy do wyznaczenia stężenia trójcyklicznych antydepresantów (TCA) w surowicy krwi oraz moczu. Wynik pozwala ocenić, czy pacjent znajduje się w terapeutycznym zakresie stężeń, wykryć ewentualne przedawkowanie oraz potwierdzić przyjmowanie leku. Wskazania kliniczne Kontrola terapeutyczna u pacjentów przyjmujących TCA (np. amitryptylinę, imipraminę, klomipraminę). Monitorowanie zgodności z zaleceniami lekarza (adherencja).
Wczesne wykrycie toksycznych stężeń w sytuacji przedawkowania. Ocena przyczyn objawów somatycznych lub neurologicznych (np. zaburzenia rytmu serca, zaburzenia świadomości) u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, które mogą przyjmować TCA. Badanie w kontekście interakcji lekowych – szczególnie ważne przy jednoczesnym stosowaniu leków wpływających na metabolizm CYP450. Materiał biologiczny Krew żylna – surowica (2‑3 ml). Mocz (pierwszy poranny odczynnik, 10‑20 ml).
Metoda Stężenia TCA oznacza się najczęściej metodą chromatografii cieczowej sprzężonej z detekcją masową (LC‑MS/MS) lub wysokosprawną chromatografią cieczową z detekcją UV (HPLC‑UV). Metoda zapewnia wysoką czułość (dolny próg wykrywalności Przygotowanie pacjenta Badanie krwi – pobranie po 8‑12 godzinach od ostatniej dawki leku (tzw. Badanie moczu – zebranie pierwszego porannego oddania, aby uzyskać najniższą zmienność stężenia.
Unikanie suplementów i leków wpływających na enzymy wątrobowe (np. warfaryna, inhibitory CYP2D6) w ciągu 48 h przed pobraniem, jeśli to możliwe. Pacjent powinien poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach oraz suplementach. Interpretacja wyników Wynik podaje stężenie leku w ng/ml (lub µg/l). Zakresy interpretacyjne są zależne od konkretnego TCA: Terapeutyczny zakres – zazwyczaj 100‑300 ng/ml dla amitriptyliny, 150‑350 ng/ml dla imipraminy.
Stężenia podterapeutyczne – mogą wskazywać na niedostateczną dawkę lub brak przyjmowania leku. Stężenia toksyczne – powyżej 500‑600 ng/ml zwiększają ryzyko działań niepożądanych, takich jak arytmie, zaburzenia świadomości, drgawki. W przypadku wyników niejednoznacznych zaleca się powtórzenie badania oraz ocenę kliniczną pacjenta.
Zaburzenia neurorozwojowe a monitorowanie TCA Osoby z autyzmem, zespołem PANS/PANDAS lub innymi zaburzeniami neurorozwojowymi mogą wymagać szczególnej uwagi przy stosowaniu TCA ze względu na zwiększoną wrażliwość na działania niepożądane oraz częste współistniejące leki psychotropowe. Regularne monitorowanie stężenia leku pozwala dostosować dawkowanie, minimalizując ryzyko toksyczności i wspierając stabilność objawów neurobehawioralnych.