Cel badania Badanie ma na celu określenie koncentracji wolnego (biologicznie czynnego) testosteronu w ślinie w kilku punktach czasowych w ciągu doby. Profil dobowy testosteronu pozwala ocenić funkcję osi podwzgórze‑przysadka‑gonady, wykryć zaburzenia sekrecji oraz zidentyfikować nieprawidłowości, które mogą wpływać na rozwój płciowy, zachowanie i funkcje poznawcze u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym ASD, PANS/PANDAS.
Wskazania kliniczne Objawy niskiego poziomu testosteronu: zmniejszona masa mięśniowa, zmęczenie, obniżone libido, zaburzenia nastroju. Objawy podwyższonego poziomu testosteronu: trądzik, agresja, zaburzenia snu. Opóźniony lub przyspieszony rozwój płciowy u dzieci i młodzieży. Problemy z zachowaniem, lękiem, impulsywnością, które mogą współistnieć z autyzmem lub innymi zaburzeniami neurorozwojowymi. Ocena wpływu terapii hormonalnej (np.
suplementacja testosteronem) oraz monitorowanie efektów leczenia. Badania w ramach kompleksowej oceny endokrynologicznej u pacjentów z PANS/PANDAS. Metoda Do badania wykorzystuje się nieinwazyjne pobranie śliny w określonych porach dnia (zwykle 4‑6 punktów, np. Próbki są analizowane metodą immunochemiczną (ELISA) lub spektrometrią masową z cieczą chromatograficzną (LC‑MS/MS), które pozwalają na precyzyjne oznaczenie wolnego testosteronu, niezależnie od białek wiążących.
Przygotowanie pacjenta Unikać spożycia posiłków, napojów (z wyjątkiem wody), gum do żucia i papierosów na co najmniej 30 min przed każdym pobraniem próbki. Nie myć zębów i nie używać płynów do płukania jamy ustnej przez 1 godzinę przed pobraniem. W dniu badania nie przyjmować suplementów zawierających hormony, sterydy ani leków wpływających na gospodarkę hormonalną, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Stosować się do zaleceń dotyczących kolejności pobierania próbek – najlepiej w stałych odstępach czasowych, aby uzyskać wiarygodny profil dobowy. Interpretacja wyników Wyniki podaje się w ng/dL (lub pmol/L) dla każdej pobranej próbki oraz jako średnią dobowa.
Zakresy referencyjne różnią się w zależności od płci, wieku i fazy rozwojowej, ale ogólnie przyjmuje się: Mężczyźni dorosli: 300‑1000 ng/dL (10‑35 nmol/L) – wartości niższe mogą wskazywać na niedobór, wyższe na hiperandrogenizm. Kobiety dorosłe: 15‑70 ng/dL (0,5‑2,4 nmol/L) – podwyższone poziomy mogą być związane z zespołem policystycznych jajników lub innymi zaburzeniami. Dzieci i młodzież: wartości rosną z wiekiem; interpretacja wymaga odniesienia do norm wiekowych.