Cel badania Analiza poziomu salicylanów – głównie kwasu acetylosalicylowego oraz jego metabolitów – w surowicy krwi lub w pierwszym porannym moczu. Badanie służy wykryciu toksyczności, monitorowaniu leczenia farmakologicznego i ocenie ekspozycji na substancje zawierające salicylany. Wskazania kliniczne Objawy sugerujące przedawkowanie aspiryny (nudności, wymioty, ból głowy, zaburzenia oddychania, zmiany świadomości).
Kontrola stężenia leku u pacjentów przyjmujących kwas acetylosalicylowy w profilaktyce sercowo-naczyniowej lub w leczeniu przeciwzakrzepowym. Ocena narażenia środowiskowego na salicylany – np. w kosmetykach, lekach OTC, suplementach diety. Rozpoznanie niejasnych zaburzeń metabolicznych wpływających na układ nerwowy, w tym u osób z ASD lub innymi zaburzeniami neurorozwojowymi, gdzie diety bogate w salicylany mogą nasilać objawy.
Monitorowanie terapii po zatruciu salicylanami, w tym ocena skuteczności leczenia detoksykacyjnego. Materiał biologiczny Surowica krwi – pobrana z żyły (zwykle 5 ml), najlepiej po 8‑godzinnym poście. Mocz – pierwszy poranny odczyn (10‑20 ml); stosowany, gdy pobranie krwi jest niewskazane lub wymagana jest ocena wydalania.
Metoda Stężenie salicylanów można oznaczyć dwoma technikami: ELISA (immunochemiczna) – szybka metoda przesiewowa, wystarczająca do wykrywania klinicznie istotnych poziomów. Chromatografia gazowa z detektorem masowym (GC‑MS) – metoda referencyjna o wysokiej czułości i specyficzności, umożliwiająca precyzyjną kwantyfikację poszczególnych metabolitów. Wybór techniki zależy od wymaganego zakresu pomiarowego oraz dostępności sprzętu w laboratorium.
Przygotowanie pacjenta Badanie krwi – zaleca się pobranie próbki na czczo (minimum 8 h od ostatniego posiłku) oraz wstrzymanie przyjmowania leków zawierających aspirynę i suplementów z salicylanami na co najmniej 24 h, o ile nie jest to sprzeczne z zaleceniami lekarza. Badanie moczu – konieczne zebranie pierwszego porannego moczu, bez wcześniejszego opróżniania pęcherza; pacjent powinien unikać spożycia produktów bogatych w salicylany (np.
herbata, niektóre owoce) w dniu zbiórki. Interpretacja wyników < 30 µmol/L (≈ 2 mg/dL) – zakres prawidłowy dla osób nieprzyjmujących leków salicylanowych. 30‑150 µmol/L – poziom zgodny z niskodawkową terapią (np. profilaktyka sercowo-naczyniowa) lub umiarkowanym spożyciem pokarmowym. 150‑300 µmol/L – wskazuje na przedawkowanie; wymaga oceny klinicznej i ewentualnego wprowadzenia leczenia (np. alkalizacji, podania węgla aktywowanego).