Cel badania Rozmaz mikroskopowy ma na celu szczegółową ocenę strukturalną i morfologiczną pobranej próbki biologicznej (krew, mocz, wydzielina, płyn mózgowo‑rdzeniowy itp.) pod mikroskopem świetlnym lub fluorescencyjnym. Dzięki różnym technikom barwienia pozwala wykryć drobnoustroje (bakterie, grzyby, pasożyty), nieprawidłowe komórki (np. atypowe, nowotworowe), kryształy (np. szczawian wapnia, kwas moczowy) oraz elementy zapalne (leukocyty, eozynofile).
Wskazania kliniczne Podejrzenie zakażenia bakteryjnego, wirusowego, grzybiczego lub pasożytniczego – np. rozmaz krwi w diagnostyce malarii, rozmaz moczu w zakażeniach układu moczowego. Ocena intensywności reakcji zapalnej – liczba i typ leukocytów, eozynofilów, komórek nabłonkowych. Diagnostyka chorób hematologicznych – morfologia krwinek, wykrycie blastów, nieprawidłowości kształtu i wielkości. Badanie sedymentu moczu pod kątem kryształów, komórek nabłonkowych i bakterii.
Rozmaz wykrztuśny w diagnostyce gruźlicy, zapalenia płuc, infekcji dróg oddechowych. Cytologia szyjkowa (Papanicolaou) w profilaktyce nowotworów szyjki macicy. W kontekście zaburzeń neurorozwojowych (ASD, PANS/PANDAS) – wykluczenie przewlekłych infekcji lub stanów zapalnych, które mogą nasilać objawy neurobehawioralne. Materiał biologiczny Krew pełna – rozmaz krwi obwodowej. Mocz – świeży, środkowy strumień. Wykrztusina – plwocina lub wycisk z gardła.
Wydzielina z pochwy lub szyjki macicy – do cytologii. płyn mózgowo‑rdzeniowy, surowica) – zgodnie z zaleceniami lekarza. Przygotowanie pacjenta Krew: brak specjalnych wymogów, oprócz poinformowania o przyjmowanych lekach przeciwzakrzepowych. Mocz: pobrać pierwsze oddanie poranne, w czystym, suchym pojemniku; przed pobraniem dokładnie umyć okolice intymne. Wykrztusina: przed pobraniem przepłukać jamę ustną wodą, wykonać głęboki kaszel, aby uzyskać reprezentatywną próbkę.
Rozmaz szyjkowy: unikać środków dopochwowych, żeli antyseptycznych oraz współżycia seksualnego co najmniej 24 h przed badaniem. Inne płyny: transport w odpowiednich probówkach, utrzymanie temperatury 2‑8 °C, szybka dostawa do laboratorium (max 2 h). Pobranie próbki zgodnie z wytycznymi (np. żylna pobranie krwi, sterylne pobranie moczu). Rozprowadzenie niewielkiej ilości materiału (ok. 0,5 ml krwi lub 10‑20 µl moczu) na szkiełko mikroskopowe w postaci cienkiej warstwy.
Utrwalenie preparatu – suszenie powietrzem lub szybka utrwalenie chemiczne (np. Barwienie wybranym odczynem, w zależności od celu: Barwienie Giemsa lub Wright – ocena morfologii krwinek, pasożytów, komórek nabłonkowych. Barwienie Gram – klasyfikacja bakterii (gram‑dodatnie/gram‑ujemne). Barwienie Papanicolaou – cytologia szyjkowa. Barwienie Ziehl‑Neelsena – wykrywanie prątków (Mycobacterium tuberculosis).