Cel badania Test mierzy stężenie wolnego (niezwiązanego z białkami osocza) antygenu sterczowego (PSA) w surowicy krwi oraz wylicza jego stosunek do PSA całkowitego. Analiza tego wskaźnika podnosi specyficzność diagnostyczną przy podwyższonych wartościach PSA całkowitego, umożliwiając lepsze rozróżnienie łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH) od podejrzenia raka prostaty.
Wskazania kliniczne Mężczyźni w wieku 50 lat i starsi z nieprawidłowym wynikiem PSA całkowitego lub niepokojącymi zmianami w badaniu per rectum (DRE). Kontrola po leczeniu raka prostaty – po radioterapii, hormonoterapii lub zabiegach chirurgicznych. Osoby z rodzinną historią nowotworu prostaty, otyłością, cukrzycą typu 2 oraz zaburzeniami hormonalnymi, które mogą wpływać na poziom PSA.
Monitorowanie przebiegu łagodnego rozrostu prostaty (BPH) oraz decyzja o potrzebie dalszych badań obrazowych lub biopsji. Mężczyźni z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym z ASD, u których zaleca się regularne badania profilaktyczne ze względu na ryzyko opóźnionej komunikacji objawów urologicznych. Metoda Do analizy używa się próbki krwi pobranej z żyły, z której otrzymuje się surowicę.
Stężenie wolnego PSA oznacza się metodą immunochemiluminescencji (ICL) lub testem immunoenzymatycznym (ELISA). Wynik podawany jest jako procent wolnego PSA względem PSA całkowitego. Interpretacja wyników Wartość wolnego PSA wyrażana jest w procentach i interpretowana w kontekście całkowitego PSA (szczególnie w przedziale 4‑10 ng/mL): ≥25 % – wskazuje na niskie prawdopodobieństwo raka prostaty, najczęściej związane z BPH.
10‑24 % – umiarkowane ryzyko; zaleca się dodatkową diagnostykę, taką jak USG przezodbytnicze lub biopsja. – podwyższone ryzyko nowotworu; wskazane są dalsze badania obrazowe (MRI, TRUS) oraz rozważenie biopsji prostaty. Interpretację należy zawsze łączyć z wynikiem PSA całkowitego, oceną per rectum oraz pełnym wywiadem klinicznym. Przygotowanie pacjenta Nie jest wymagany post ani specjalna dieta przed pobraniem krwi.
Należy powstrzymać się od ejakulacji przez co najmniej 48 godziny przed pobraniem próbki, gdyż może to sztucznie podnieść poziom PSA. Pacjent powinien poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, zwłaszcza inhibitorach 5‑α‑reduktazy, sterydach, lekach przeciwzapalnych czy suplementach, które mogą wpływać na wynik. Materiał biologiczny i kod ICD Badanie wykonywane jest na krwi – surowicy. W dokumentacji stosuje się kod ICD‑10: PSA‑F.