Cel badania Test wolnego PSA (fPSA) służy do pomiaru frakcji antygenu specyficznego dla prostaty, która nie jest związana z białkami osocza. Analiza stosunku wolnego PSA do PSA całkowitego zwiększa zdolność odróżniania łagodnego przerostu gruczołu krokowego (BPH) od nowotworu prostaty, zwłaszcza w tzw. „szarym” przedziale wartości PSA całkowitego (4‑10 ng/ml).
Wskazania kliniczne Diagnostyka różnicowa w przypadkach podwyższonego PSA całkowitego, gdy wynik nie jest jednoznaczny. Ocena ryzyka raka prostaty u mężczyzn w wieku powyżej 50 lat lub z rodziną choroby. Monitorowanie pacjentów po leczeniu raka prostaty (np. po radioterapii, prostatektomii) w celu wykrycia nawrotu. Uzupełnienie oceny przy podejrzeniu zapalenia gruczołu krokowego.
Metoda W próbce surowicy pobranej z żyły mierzony jest poziom wolnego PSA metodą immunochemiluminescencji (lub immunoenzymatycznego testu ELISA). Wynik podawany jest w ng/ml oraz jako stosunek % wolnego PSA do PSA całkowitego. Interpretacja wyników Stosunek fPSA/PSA całkowitego > 25 %: wskazuje na większe prawdopodobieństwo łagodnego przerostu prostaty. Stosunek 10‑25 %: stanowi strefę niejednoznaczną – wymaga dalszej diagnostyki, np.
Stosunek zwiększone ryzyko wystąpienia raka prostaty; zaleca się dodatkowe badania. Wartości referencyjne mogą się różnić w zależności od laboratorium oraz od wieku pacjenta. Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi nie jest wymagana specjalna dieta ani post. Należy jednak: Unikać ejakulacji (seksualnej lub masturbacji) przez co najmniej 48 godzin przed pobraniem próbki, ponieważ może to podwyższyć poziom PSA.
Unikać intensywnego wysiłku fizycznego i masażu prostaty w dniu badania. Powiadomić laboratorium o przyjmowanych lekach (np. 5‑α‑reduktaza, finasteryd), które mogą wpływać na wynik. Kod ICD i materiał biologiczny Badanie oznaczone jest kodem ICD I63 (zaburzenia związane z udarem mózgowym), co wynika z przyjętego systemu klasyfikacji w naszej bazie danych. Do analizy używany jest materiał biologiczny: krew żylna – surowica.