Cel badania Badanie określa całkowitą (łączną) koncentrację prostaty‑specyficznego antygenu (PSA) w surowicy krwi. PSA jest białkiem produkowanym przez komórki gruczołu krokowego; jego poziom odzwierciedla zarówno procesy nowotworowe, jak i nieonkologiczne w obrębie prostaty. Wskazania kliniczne profilaktyczne badania przesiewowe w kierunku raka prostaty u mężczyzn od 40. roku życia, zwłaszcza przy czynnikach ryzyka (np.
historia rodzinna, pochodzenie afrykańskie); wyjaśnienie podwyższonych wartości PSA wykrytych w badaniu kontrolnym; monitorowanie po leczeniu nowotworu prostaty – po operacji, radioterapii lub hormonoterapii; ocena przebiegu chorób łagodnych, takich jak przerost gruczołu krokowego (BPH) czy przewlekłe zapalenie prostaty; analiza dynamiki PSA (prędkość PSA, wskaźnik PSA wolne/związane) w sytuacjach diagnostycznie niejednoznacznych; u pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi (np.
ASD) – w przypadku objawów układu moczowego, nawracających infekcji dróg moczowych lub podejrzenia współistniejących zmian prostaty, test może pomóc w kompleksowej ocenie zdrowia. Materiał i przygotowanie pacjenta Materiał: 5 ml krwi pobranej do probówki bez dodatku antykoagulantu; po odwirowaniu uzyskuje się surowicę.
Przygotowanie: nie jest wymagany post; zaleca się powstrzymanie od wytrysku (ejakulacji) przez 24‑48 h przed pobraniem oraz unikanie intensywnego badania palpacyjnego prostaty (DRE) w dniu pobrania, aby nie zakłócić wyniku. Metoda pomiaru Stężenie PSA całkowitego oznacza się najczęściej metodą immunochemiluminescencji (ICMA) lub testem immunoenzymatycznym (ELISA).
Wykorzystuje się przeciwciała monoklonalne wiążące się zarówno z wolnym PSA, jak i z PSA związanym z inhibitorami (α‑1‑antytrypsyną). Niektóre laboratoria oferują jednoczesny pomiar wolnego PSA, co umożliwia obliczenie stosunku wolny/związany – dodatkowego wskaźnika pomocnego w różnicowaniu raka od zmian łagodnych.
Interpretacja wyników Wartości referencyjne są uzależnione od wieku i wynoszą zazwyczaj: 40‑49 lat: 50‑59 lat: 60‑69 lat: ≥ 70 lat: Wynik powyżej normy nie jest automatycznym dowodem na raka prostaty.