Cel badania Pomiar stężenia protoporfiryny cynkowej (ZPP) w krwi ma na celu ocenę funkcjonalnego statusu żelaza w organizmie oraz identyfikację ekspozycji na ołów. Zwiększone wartości ZPP wskazują na niedobór żelaza lub na blokadę włączenia żelaza do hemu, co może mieć konsekwencje w rozwoju i funkcjonowaniu układu nerwowego. Wskazania kliniczne Diagnostyka i monitorowanie niedokrwistości z niedoboru żelaza, zwłaszcza w stanach przewlekłych i w chorobach autoimmunologicznych.
Wykrywanie przewlekłej ekspozycji na ołów (np. u dzieci z podejrzeniem ołowianej anemii). Ocena funkcji żelaza u pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem (ASD), PANS/PANDAS, gdzie niedobór żelaza może wpływać na neuroprzekaźniki i zachowanie. Kontrola skuteczności terapii żelazowej oraz suplementacji cynkiem. Materiał i metoda Materiał: Krew żylna pełna pobrana do probówki z dodatkiem EDTA.
Metoda: Fluorymetria lub spektrofotometria z użyciem techniki wysokosprawnościowej cieczowej (HPLC) do oznaczenia stosunku protoporfiryny do protoporfiryny cynkowej. Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi nie jest wymagane specjalne przygotowanie dietetyczne. Zaleca się unikanie suplementów żelaza oraz leków zawierających żelazo na 24 h przed badaniem, aby nie zafałszować wyniku.
Interpretacja wyników Wartość prawidłowa: 20‑70 µmol/mol hemoglobiny (lub 0,3‑1,0 µg/g Hb, w zależności od jednostek stosowanych w laboratorium). Podwyższone ZPP (>70 µmol/mol Hb) może wskazywać na: Niedobór żelaza – najczęstsza przyczyna podwyższonego ZPP. Zatrucie ołowiem – ołów konkuruje z żelazem w enzymie ferrochelatazie, zwiększając produkcję ZPP. Choroby przewlekłe, które ograniczają wchłanianie żelaza.
Obniżone wartości ZPP są rzadkie i mogą wystąpić przy nadmiernym podawaniu żelaza lub w stanach zwiększonej syntezy hemu. Znaczenie w diagnostyce zaburzeń neurorozwojowych Deficyt żelaza w mózgu może wpływać na syntezę neuroprzekaźników (np. dopaminy, serotoniny) oraz na procesy mielinizacji.
Dlatego monitorowanie ZPP u dzieci i młodzieży z ASD, PANS/PANDAS lub innymi zaburzeniami neurorozwojowymi pozwala wykryć potencjalny czynnik ryzyka, który można skorygować poprzez odpowiednią suplementację. Kod ICD W dokumentacji test oznaczony jest kodem ICD N60, który w klasyfikacji WHO odnosi się do fibroadenoma piersi. W praktyce klinicznej test ZPP jest wykorzystywany w kontekście anemii i toksykologii ołowiu, a nie bezpośrednio w diagnostyce fibroadenoma.