Cel badania Test służy do oznaczenia poziomu proinsuliny – nieaktywnego prekursora insuliny – w surowicy krwi. Pomiar ten pozwala ocenić zdolność komórek beta trzustki do syntezy i przetwarzania insuliny, a tym samym wykryć ich dysfunkcję jeszcze przed pojawieniem się objawów klinicznych cukrzycy. Wskazania kliniczne Osoby z podwyższonym ryzykiem cukrzycy typu 2 (otyłość, historia rodzinna, zespół metaboliczny).
Ocena stopnia insulinooporności, szczególnie u pacjentów przyjmujących doustne leki hipoglikemizujące. Rozróżnienie fenotypów cukrzycy – podwyższony stosunek proinsulina/insulina sugeruje charakterystyczną dysfunkcję komórek beta typową dla cukrzycy typu 2. Monitorowanie pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi (np. ASD, ADHD, zaburzenia spektrum autyzmu), u których częściej obserwuje się nieprawidłowości metaboliczne i zwiększone ryzyko cukrzycy.
Kontrola skuteczności terapii przeciwcukrzycowej oraz ocena postępu choroby. Diagnostyka niejasnych przypadków hipoglikemii lub nietypowych zaburzeń glikemii. Metoda Stężenie proinsuliny oznacza się najczęściej techniką immunologiczną. Dostępne są dwa podstawowe warianty: ELISA (test immunoenzymatyczny) – wykorzystuje przeciwciała monoklonalne specyficznie wiążące proinsulinę; wynik podaje się w pmol/L lub ng/mL.
Test chemiluminescencyjny (CLIA) – oparty na reakcji chemiluminescencji po związaniu proinsuliny z przeciwciałami; zapewnia wysoką czułość i krótszy czas analizy. Obie metody charakteryzują się wysoką specyficznością i pozwalają na jednoczesne określenie poziomu insuliny, co umożliwia wyliczenie stosunku proinsulina/insulina.
Interpretacja wyników Wartość prawidłowa: zakres referencyjny zależy od laboratorium, najczęściej Podwyższony poziom proinsuliny: wskazuje na zwiększoną sekrecję nieprzetworzonej prekursorskiej formy hormonu, co jest wczesnym sygnałem insulinooporności, stresu komórek beta lub progresji do cukrzycy typu 2. Stosunek proinsulina/insulina: wartość > 0,2 (lub > 10 % całkowitej insuliny) sugeruje dysfunkcję komórek beta i podwyższone ryzyko cukrzycy typu 2.
Obniżony poziom: rzadko spotykany; może wystąpić w ciężkiej niewydolności trzustki lub po intensywnej terapii insulinowej. Interpretacja w kontekście zaburzeń neurorozwojowych: podwyższony wynik może tłumaczyć zwiększoną częstość zaburzeń metabolicznych obserwowanych u pacjentów z ASD, ADHD czy innymi zaburzeniami neurorozwojowymi. Przygotowanie pacjenta Próbka pobierana jest po co najmniej 8‑12‑godzinnym poście (woda dozwolona).