Cel badania Test służy do wyznaczenia ilości progesteronu – steroidowego hormonu produkowanego głównie przez ciałko żółte, łożysko oraz w mniejszym stopniu nadnercza – w surowicy krwi. Wynik pozwala ocenić prawidłowość funkcjonowania osi podwzgórze‑przysadka‑gonady, a także wykryć ewentualne dysregulacje hormonalne u pacjentów obu płci i w różnym wieku. Wskazania kliniczne Potwierdzenie owulacji i ocena fazy lutealnej (zwykle pobranie w dniu 21‑22 cyklu miesiączkowego).
Monitorowanie wczesnej ciąży – charakterystyczny wzrost poziomu po implantacji zarodka. Diagnostyka niepłodności oraz zaburzeń miesiączkowania, w tym anovulacji i nieregularnych cykli. Ocena funkcji ciałka żółtego oraz łożyska w trakcie ciąży. Rozpoznanie zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS) i przedmenstruacyjnego (PMDD). Kontrola terapii hormonalnej, np. podawania progesteronu w leczeniu niepłodności lub w programach wspomagania owulacji.
Wykrywanie rzadkich nowotworów nadnerczy lub guzów wydzielających progesteron. W kontekście zaburzeń neurorozwojowych – badanie może być częścią kompleksowej oceny endokrynologicznej u osób z autyzmem (ASD) oraz innymi zaburzeniami rozwojowymi, gdyż progesteron wpływa na układ GABAergiczny i może modulować zachowania społeczne. Materiał biologiczny Do oznaczenia wykorzystuje się 5‑10 ml krwi żylnej pobranej z żyły łokciowej.
Po pobraniu próbka jest wirowana, a uzyskana surowica przechowywana jest w temperaturze 2‑8 °C do momentu analizy. Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi zaleca się: Unikanie przyjmowania leków hormonalnych (tabletki antykoncepcyjne, suplementy progesteronu) co najmniej 48 h przed badaniem. W przypadku oceny fazy lutealnej – pobranie w dniu 21‑22 cyklu, licząc od pierwszego dnia krwawienia.
W ciąży – pobranie w wyznaczonych tygodniach gestacji, zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego. Nie jest wymagany post, ale warto powstrzymać się od spożywania dużych ilości tłuszczów tuż przed pobraniem, aby nie wpływać na krystalizację surowicy.
Metoda Stężenie progesteronu oznacza się najczęściej metodą immunochemiczną: ELISA (test immunoenzymatyczny) – wykorzystuje przeciwciała monoklonalne wiążące się z hormonem, co zapewnia wysoką czułość (dolna granica wykrywalności RIA (radioimmunologiczny test) – oparty na znakowaniu radioaktywnym, stosowany w laboratoriach specjalistycznych.