Cel badania Panel neuroprzekaźników rozszerzony ma na celu określenie stężenia kluczowych neurotransmiterów (takich jak dopamina, serotonina, kwas gamma‑aminomasłowy (GABA), glutaminian, noradrenalina oraz adrenalina) oraz hormonów związanych ze stresem (kortyzol, ACTH) w materiałach biologicznych – ślinie i moczu. Analiza pozwala ocenić równowagę neurochemiczną organizmu i wykryć ewentualne zaburzenia metaboliczne, które mogą wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego.
Wskazania kliniczne zaburzenia neurorozwojowe, w tym spektrum autyzmu (ASD), ADHD, zaburzenia rozwojowe zespół PANS/PANDAS oraz inne stany autoimmunologiczne wpływające na funkcje mózgu depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia snu migreny, bóle głowy o podłożu neurochemicznym neuropatie i inne choroby neurologiczne monitorowanie skuteczności terapii farmakologicznej (np.
leki przeciwdepresyjne, stymulanty) ocena przewlekłego stresu i jego wpływu na układ nerwowy Materiał biologiczny ślina – 2‑5 ml, pobrana w warunkach spoczynku (po minimum 30 min od posiłku, napoju, palenia) mocz – całodobowy zbiór (24 h) lub próbka poranna (50‑100 ml), oddzielona od suplementów i leków wpływających na neuroprzekaźniki Metoda Badanie realizowane jest przy użyciu wysoko czułych technik laboratoryjnych, najczęściej chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas (LC‑MS/MS) lub testów immunoenzymatycznych (ELISA) w zależności od dostępności i wymagań klinicznych.
Metody te zapewniają precyzyjne określenie stężeń na poziomie picomoli (pmol/L) i pozwalają na jednoczesną analizę wielu analytów w jednej próbce.
Przygotowanie pacjenta unikanie jedzenia, napojów (z wyjątkiem wody), kawy, herbaty i tytoniu przez co najmniej 30 min przed pobraniem śliny nie szczotkowanie zębów ani używanie płynów do płukania jamy ustnej przed pobraniem śliny przed pobraniem moczu – brak intensywnego wysiłku fizycznego oraz przyjmowania suplementów lub leków wpływających na neuroprzekaźniki w ciągu 24 h zalecane picie wody w umiarkowanych ilościach, aby zapewnić odpowiednią objętość moczu Interpretacja wyników Wyniki poddawane są ocenie w kontekście wartości referencyjnych ustalonych dla danej populacji (wiek, płeć).
Odchylenia od normy mogą sugerować: zwiększone poziomy dopaminy – skłonność do nadpobudliwości, impulsywności, zaburzeń ruchowych obniżone stężenie serotoniny – objawy depresyjne, lękowe, zaburzenia snu niższy poziom GABA – zwiększona pobudliwość neuronalna, problemy z zasypianiem zaburzenia równowagi glutaminian‑GABA – ryzyko napadów, migren podwyższony kortyzol – chroniczny stres, dysregulacja osi HPA, wpływ na zachowania stereotypowe w ASD nieprawidłowy poziom noradrenaliny/adrenaliny – objawy lękowe, tachykardia, zaburzenia regulacji ciśnienia Interpretacja powinna być zawsze powiązana z pełnym wywiadem klinicznym oraz innymi badaniami diagnostycznymi.