Cel badania Panel „Hormony Męskie – Ślina (podstawowy)” ma na celu określenie stężenia wybranych hormonów płciowych i nadnerczowych w płynie ślinowym. Dzięki nieinwazyjnemu pobraniu próbki możliwe jest monitorowanie funkcji osi podwzgórze‑przysadka‑gonady oraz osi podwzgórze‑przysadka‑nadnercza w warunkach fizjologicznych. Wskazania kliniczne Ocena niedoboru lub nadmiaru testosteronu u mężczyzn i chłopców (ICD‑10: E29.1, E29.9).
Diagnostyka zaburzeń dojrzewania płciowego (ICD‑10: E28.0‑E28.9). Problemy z płodnością, niska libido, zaburzenia erekcji. Ocena stresu i dysfunkcji nadnerczy (pomiar kortyzolu, DHEA‑S). Badania w kontekście zaburzeń neurorozwojowych (ASD, ADHD, PANS/PANDAS) – wpływ hormonów płciowych i kortyzolu na zachowanie, funkcje poznawcze i układ immunologiczny. Monitorowanie efektów terapii hormonalnej (np. suplementacji testosteronu, inhibitorów aromatazy).
Materiał biologiczny i przygotowanie pacjenta Do badania wykorzystuje się ślinę. Pacjent powinien: Nie spożywać posiłków, napojów (z wyjątkiem wody) oraz nie żuć gumy przez co najmniej 30 min przed pobraniem próbki. Unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz stresu emocjonalnego w ciągu 2 godzin przed pobraniem. Nie przyjmować leków wpływających na gospodarkę hormonalną (np. sterydy, inhibitory aromatazy) bez konsultacji z lekarzem.
Po umyciu jamy ustnej (bez pasty) i wypłukaniu wodą, wypluć pierwszą porcję śliny, a następnie zebrać wymaganą objętość (zazwyczaj 1‑2 ml) do specjalnego pojemnika. Metoda Próbka jest poddawana ekstrakcji i analizie przy użyciu technik immunologicznych (ELISA) lub spektrometrii masowej (LC‑MS/MS), które zapewniają wysoką czułość i specyficzność w pomiarze hormonów rozpuszczalnych w ślinie.
Badane hormony Testosteron wolny – główny męski hormon płciowy, wpływa na rozwój cech płciowych, masę mięśniową i zachowania społeczne. Dihydrotestosteron (DHT) – aktywny metabolit testosteronu, istotny w rozwoju prostaty i owłosienia. Estradiol (E2) – estrogen o znaczeniu w regulacji osi podwzgórze‑przysadka‑gonady, także w mężczyznach. Kortyzol – hormon stresu, odzwierciedlający aktywność osi HPA; podwyższone poziomy mogą wpływać na zachowania i funkcje poznawcze.
DHEA‑S (dehydroepiandrosteron siarczan) – prekursor androgenów i estrogenów, marker funkcji nadnerczy. Interpretacja wyników Interpretacja wymaga uwzględnienia płci, wieku oraz pory dnia (poziomy kortyzolu i testosteronu wykazują rytm dobowy). Ogólne wytyczne: Testosteron wolny: wartości poniżej normy ( 600 pg/ml) mogą sugerować przytłaczanie androgenami lub nowotwory nadnerczy.