Cel badania Panel hormonów żeńskich w ślinie (rozszerzony) ma na celu określenie stężenia czterech kluczowych hormonów płciowych – estradiolu (E2), progesteronu, hormonu luteinizującego (LH) oraz hormonu folikulotropowego (FSH). Analiza śliny pozwala na ocenę wolnych, biologicznie czynnych frakcji tych hormonów, co jest szczególnie przydatne przy badaniu funkcji osi podwzgórze‑przysadka‑jajniki. Wskazania kliniczne Nieprawidłowości w cyklu miesiączkowym (np.
nieregularne miesiączki, brak miesiączki – ICD‑10 N91.0) Problemy z płodnością i ocena owulacji Objawy zespołu policystycznych jajników (PCOS) – ICD‑10 E28.0 Monitorowanie terapii hormonalnej (np. estrogen‑progesteronowa, antykoncepcja, terapia zastępcza w okresie menopauzy) Ocena stanu hormonalnego w okresie menopauzy i perimenopauzy (ICD‑10 N95) Badania w kontekście zaburzeń neurorozwjowych, gdzie zmiany hormonalne mogą wpływać na objawy (np.
ASD, ADHD) Materiał Do badania wykorzystywana jest ślina. Jest to nieinwazyjny materiał, w którym mierzone są wolne, niezwiązane z białkami hormony, co odzwierciedla ich aktywną frakcję w organizmie. Metoda Stężenia hormonów określa się metodą immunochemiczną – najczęściej testem enzymatycznym ELISA (ang. Enzyme‑Linked Immunosorbent Assay) lub techniką immunofluorescencji. Testy są walidowane pod kątem specyficzności i czułości dla śliny, co zapewnia wiarygodne wyniki.
Przygotowanie pacjenta Unikanie jedzenia, picia (z wyjątkiem wody) oraz żucia gumy przez co najmniej 30 min przed pobraniem próbki. Nie mycie zębów, nie używanie płynów do płukania jamy ustnej oraz nie spożywanie produktów zawierających kofeinę lub alkohol w ciągu 2 godzin przed pobraniem. W przypadku badania w określonej fazie cyklu – pobranie próbki w wyznaczonym dniu (np. dzień 3‑5 dla oceny podstawowego poziomu FSH i LH, dzień 21‑23 dla progesteronu).
Utrzymanie stałego rytmu snu i unikanie intensywnego wysiłku fizycznego w dniu pobrania. Interpretacja wyników Wyniki podaje się w jednostkach pg/mL (estradiol, progesteron) oraz IU/L (LH, FSH). Zakresy referencyjne różnią się w zależności od fazy cyklu miesiączkowego, wieku oraz stanu menopauzalnego.
Przykładowe wartości: Estradiol (E2): faza folikularna 30‑150 pg/mL, faza lutealna 100‑250 pg/mL, menopauza Progesteron: faza lutealna 150‑400 pg/mL, faza folikularna LH: faza folikularna 2‑10 IU/L, szczyt owulacyjny 15‑30 IU/L, faza lutealna 1‑5 IU/L. FSH: faza folikularna 4‑10 IU/L, faza lutealna 2‑6 IU/L, menopauza >30 IU/L. Odchylenia od normy mogą wskazywać na: Hipogonadotropowy lub hipergonadotropowy zespół (zaburzenia przysadki lub jajników).