Cel badania Badanie ma na celu identyfikację w surowicy krwi przeciwciał przeciwko białkom centromerowym – CENP‑A, CENP‑B, CENP‑C, CENP‑D, CENP‑E, CENP‑F, CENP‑G oraz CENP‑H. Obecność tych autoprzeciwciał jest charakterystyczna dla twardziny układowej, zwłaszcza jej ograniczonej postaci (CREST), ale może również występować w innych schorzeniach tkanki łącznej. Wskazania kliniczne Diagnostyka i różnicowanie twardziny układowej (systemic sclerosis), w tym postaci ograniczonej.
Ocena przyczyn zmian skórnych, naczyń i objawów reumatycznych sugerujących choroby tkanki łącznej. Wsparcie w rozpoznaniu innych chorób autoimmunologicznych, takich jak zespół Sjögrena, pierwotna żółciowa marskość wątroby, toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów, zespół Raynauda. Monitorowanie aktywności i przebiegu choroby u pacjentów już zdiagnozowanych z twardziną. W kontekście zaburzeń neurorozwojowych (np.
ASD, PANS/PANDAS) – w sytuacji współistniejących objawów autoimmunologicznych test może pomóc wyjaśnić dodatkowe przyczyny kliniczne. Materiał biologiczny Surowica krwi pobrana z żyły w ilości około 5 ml. Przygotowanie pacjenta Nie wymaga specjalnych przygotowań ani głodówki. Zaleca się unikać pobrania próbki w krótkim okresie po szczepieniu, intensywnej infekcji lub podawaniu dużych dawek immunoglobulin, co mogłoby wpływać na wynik.
Metoda Analiza przeprowadzana jest metodą immunoenzymatyczną ELISA lub techniką immunoblotu, które umożliwiają ilościowe określenie poziomu przeciwciał przeciw CENP‑A, B, C, D, E, F, G i H. Wynik podawany jest w jednostkach międzynarodowych (U/ml) lub w tytule, zgodnie z protokołem używanego testu. Interpretacja wyników Wynik ujemny – brak wykrywalnych przeciwciał; nie wyklucza wczesnych stadiów choroby ani niskiego poziomu przeciwciał.
Wynik dodatni – obecność przeciwciał przeciw CENP; wartości powyżej ustalonego progu (zwykle >20 U/ml) wskazują na wysokie prawdopodobieństwo twardziny układowej, szczególnie postaci ograniczonej, ale mogą także pojawić się w wymienionych wcześniej chorobach autoimmunologicznych. Wartość progowa – ustalana indywidualnie przez laboratorium; najczęściej przyjmuje się 20 U/ml jako granicę dodatniości.
Wyższe miana przeciwciał CENP‑Ab mogą korelować z większym ryzykiem powikłań naczyniowych, zmian skórnych oraz z nasileniem objawów klinicznych. Znaczenie kliniczne Test charakteryzuje się wysoką swoistością (ok. 90 %) i dobrą czułością, co czyni go cennym elementem panelu diagnostycznego chorób tkanki łącznej. Dodatni wynik wymaga dalszej oceny klinicznej, w tym badania fizykalnego i ewentualnego skierowania do reumatologa.