Cel badania Badanie przeciwjądrowych przeciwciał anty‑nuklearnych (ANA) ma na celu wykrycie i wstępną kwalifikację obecności autoprzeciwciał skierowanych przeciwko strukturze jądra komórkowego. Wynik dostarcza informacji o możliwej obecności układowych chorób tkanki łącznej oraz innych schorzeń autoimmunologicznych. Wskazania kliniczne Podejrzenie toczenia rumieniowatego układowego (SLE), twardziny układowej, mieszanej choroby tkanki łącznej.
Objawy wielonarządowe sugerujące chorobę autoimmunologiczną (wysypka, ból stawów, zmiany skórne, zaburzenia nerek, płuc, serca). Badanie przesiewowe w przypadkach niejasnych objawów reumatologicznych. Ocena współistniejących zaburzeń autoimmunologicznych u osób z ASD, PANS/PANDAS oraz innymi zaburzeniami neurorozwojowymi. Metoda Do oznaczenia ANA stosuje się metodę pośredniej immunofluorescencji (IIFT).
Na szkle laboratoryjnym umieszcza się stałe komórki (zwykle HEp‑2), które po inkubacji z surowicą pacjenta wiążą się z obecnymi w niej przeciwciałami. Następnie dodaje się znakujący przeciwciało anty‑ludzkie sprzężone z fluorochromem. Po podświetleniu mikroskopem fluorescencyjnym obserwuje się intensywność i wzór fluorescencji, które klasyfikuje się jako: Homogenne – sugeruje SLE. Dyfuzno‑grudkowe – częste w zapaleniu stawów i toczniu.
Rozpraszające (speckled) – związane z mieszanymi chorobami tkanki łącznej. centromerowy, nukleolarny) – wskazują na specyficzne autoimmunologiczne procesy. Wynik podaje się w postaci półilościowej (np. 1:40, 1:80, 1:160, …) oraz opisuje wzór fluorescencji. Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi nie jest wymagane specjalne przygotowanie – nie należy przyjmować leków przeciwzapalnych ani suplementów, które mogą wpływać na poziom przeciwciał, w ciągu 24 h przed badaniem.
Pobranie krwi żylnej (5‑10 ml) do probówki bez dodatku antykoagulantu, a następnie odwirowanie w celu uzyskania surowicy. Interpretacja wyników Negatywny wynik (brak wykrywalnych ANA) – nie wyklucza choroby autoimmunologicznej, ale zmniejsza prawdopodobieństwo jej obecności. Pozytywny wynik przy niskim rozcieńczeniu (np. 1:40) – może być niespecyficzny, obserwowany u zdrowych osób, zwłaszcza u starszych.
Pozytywny wynik przy wyższym rozcieńczeniu (≥1:160) oraz charakterystyczny wzór – zwiększa podejrzenie konkretnej choroby autoimmunologicznej i wymaga dalszej diagnostyki (np. badania anty‑DNA, anty‑Sm, anty‑centromer, badania czynników reumatoidalnych). Wzory fluorescencji – interpretowane w kontekście objawów klinicznych; np. wzór homogeniczny jest silnie powiązany z SLE, a centromerowy z twardziną układową.