Cel badania Pomiar osmolalności krwi (kod ICD: OSMO‑S) służy do określenia całkowitej liczby cząsteczek rozpuszczonych w osoczu, wyrażonej w miliosmolach na kilogram wody (mOsm/kg). Wynik odzwierciedla stan wodno‑elektrolitowy organizmu oraz pomaga w identyfikacji zaburzeń osmotycznych, zarówno metabolicznych, jak i toksycznych. Wskazania kliniczne Odwodnienie lub przewodnienie organizmu, w tym w sytuacjach zwiększonego ryzyka u pacjentów z ASD, PANS/PANDAS.
Zaburzenia elektrolitowe: hipernatremia, hiponatremia, hiperkaliemia, hipokalemia. Hiperglikemia, niekontrolowana cukrzyca oraz cukrzyca typu 1 i 2, w tym ryzyko hiperosmolalnego zespołu hiperglikemicznego. Stany związane z nieprawidłową regulacją ADH – zespół nieodpowiedniego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH) oraz cukrzyca nieodwodnieniowa. Zespół hipernatremii, zespół Schwartza‑Barttera oraz inne przyczyny utraty sodu w nerkach.
Choroby nerek: martwica kanalików, przewlekła niewydolność nerek, kamica nerkowa. Zatrucia toksynami o niskiej masie cząsteczkowej (metanol, glikol etylenowy, etanol, izopropanol). Stany nagłe wpływające na gospodarkę osmotyczną, np. udar mózgu, sepsa, ciężka niewydolność serca. Monitorowanie pacjentów z autyzmem i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi, u których obserwuje się nieprawidłowości w przyjmowaniu płynów i jedzenia.
Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi nie ma wymogu specjalnej diety, jednak zaleca się: unikanie spożycia dużych ilości płynów w ciągu 2‑3 godzin przed pobraniem, aby nie obniżać wyniku; powstrzymanie się od intensywnego wysiłku fizycznego oraz gorących kąpieli w tym samym okresie; informowanie laboratorium o przyjmowanych lekach (np. diuretyki, leki przeciwcukrzycowe), które mogą wpływać na równowagę osmotyczną.
Metoda Próbka krwi pobierana jest z żyły do probówki bez dodatków antykoagulacyjnych (lub z niewielką ilością heparyny, jeśli wymaga tego protokół). Pomiar odbywa się metodą depresji punktu zamarzania (freezing‑point depression) przy użyciu osmometru. W niektórych laboratoriach dodatkowo obliczana jest tzw. różnica osmolarna (osmolar gap), czyli różnica pomiędzy zmierzoną a wyliczoną osmolalnością, co pomaga w wykrywaniu zatruć substancjami o niskiej masie cząsteczkowej.
Interpretacja wyników Norma osmolalności osocza wynosi 275‑295 mOsm/kg. Wyniki poza tym zakresem należy interpretować w kontekście klinicznym: Wartości powyżej 295 mOsm/kg mogą wskazywać na: odwodnienie (np. w wyniku biegunki, wymiotów, gorączki); hiperglikemię lub cukrzycowy zespół hiperosmolalny; hipernatremię; zatrucie metanolem, glikolem etylenowym lub innymi alkoholem o niskiej masie cząsteczkowej; zaburzenia nerkowe, w tym martwicę kanalików.