Cel badania Test półilościowy na opiaty w moczu ma na celu wykrycie i wstępne określenie stężenia głównych metabolitów opiatów (morfina, kodeina) w próbce moczu. Badanie służy jako szybki screening do identyfikacji użycia opioidów, monitorowania terapii przeciwbólowej oraz oceny niezamierzonej ekspozycji na substancje opioidowe, co jest istotne m.in. w diagnostyce i opiece nad pacjentami z zaburzeniami neurorozwojowymi (ASD, PANS/PANDAS).
Wskazania kliniczne Screening w kierunku użycia opioidów w sytuacjach podejrzenia nadużycia lub uzależnienia (ICD‑10: F11 – Zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane opioidami). Kontrola zgodności z zaleconą terapią przeciwbólową lub opioidową (ICD‑10: Z86.5 – Historia uzależnienia od substancji). Ocena niezamierzonej ekspozycji na opioidy u dzieci i młodzieży, w tym pacjentów z ASD, które mogą wykazywać zwiększoną wrażliwość na działanie substancji psychoaktywnych.
Wspomaganie diagnostyki zespołów odstawienia opioidowego. Metoda Badanie wykonywane jest metodą immunochromatograficzną (test paskowy) lub metodą enzymatycznego immuno‑testu (EMIT). Na pasku umieszczona jest przeciwciało specyficzne dla metabolitów opiatów.
Po nałożeniu próbki moczu, w zależności od stężenia opiatów, zachodzi reakcja, której intensywność barwy jest oceniana wizualnie i porównywana z skalą półilościową: Negatywny – brak widocznej linii kontrolnej (lub bardzo słaba). Poziom 1 – słaba linia, odpowiada stężeniu Poziom 2 – umiarkowana linia, odpowiada stężeniu 300‑1000 ng/mL. Poziom 3 – intensywna linia, stężenie > 1000 ng/mL.
Wynik jest interpretowany jako przybliżona ilość opiatów w moczu; w razie potrzeby zaleca się potwierdzenie metodą ilościową (GC‑MS, LC‑MS/MS). Przygotowanie pacjenta Próbkę pobiera się z pierwszego oddania moczu porannego, aby uzyskać najwyższą koncentrację metabolitów. Przed pobraniem należy: Unikać spożywania pokarmów bogatych w opiaty (np. nasiona maku) oraz leków zawierających kodeinę lub tramadol na co najmniej 24 h przed badaniem.
Nie myć okolicy intymnej przed oddaniem moczu, aby nie rozcieńczyć próbki. Zgłosić wszystkie przyjmowane leki, w tym leki przeciwbólowe, przeciwkaszlowe i suplementy. Interpretacja wyników Interpretacja zależy od stopnia intensywności linii oraz kontekstu klinicznego: Negatywny wynik – brak wykrywalnych opiatów w zakresie czułości testu (zwykle Poziom 1 (niski) – możliwe sporadyczne użycie lub przyjmowanie leków zawierających niewielkie ilości opiatów.