Cel badania Analiza nużenia ludzkiego (włosy, rzęsa oraz zeskrobiny) ma na celu wykrycie i oznaczenie w próbce śladowych ilości metali ciężkich, pierwiastków mineralnych, toksyn środowiskowych, leków i niektórych hormonów. Dzięki temu możliwe jest oszacowanie długotrwałej ekspozycji organizmu na substancje, które nie zawsze są widoczne w badaniach krwi.
Wskazania kliniczne Ocena chronicznego zatrucia metalami ciężkimi (Pb, Hg, As, Cd) – szczególnie istotne w przypadkach opóźnionego rozwoju neurologicznego. Badanie długoterminowego używania leków i substancji psychoaktywnych (np. amfetamina, opioidy, antydepresanty). Monitorowanie poziomu niektórych hormonów (np. kortyzolu, testosteronu) w kontekście zaburzeń endokrynologicznych. Ocena stanu odżywienia i równowagi mineralnej (np.
Wsparcie diagnostyki w zaburzeniach neurorozwojowych, takich jak ASD, PANS/PANDAS, gdzie toksyczny wpływ metali może nasilać objawy. Materiał biologiczny Próbka składa się z włosów (najlepiej z okolicy potylicy), rzęs oraz ewentualnych zeskrobiny skórnych. Minimalna ilość potrzebna do analizy to 50 mg surowego materiału. Przygotowanie pacjenta Nie myć włosów oraz nie stosować kosmetyków (farby, prostujące, lakier) przez co najmniej 48 h przed pobraniem próbki.
Unikać intensywnego narażenia na pot i brud w dniu pobrania. W przypadku rzęs – pobrać naturalne, niepomalowane rzęsy (ok. 5‑10 sztuk) przy pomocy sterylnego pęsety. Zeskrobiny pobiera się sterylnym wykałaczką z powierzchni skóry w miejscu planowanego pobrania.
Metoda Po przyjęciu próbki następuje jej przygotowanie chemiczne (rozpuszczenie w kwasie azotowym, usunięcie zanieczyszczeń), a następnie analiza przy użyciu: ICP‑MS (inductively coupled plasma mass spectrometry) – precyzyjne oznaczanie stężenia metali i pierwiastków śladowych. GC‑MS (gas chromatography‑mass spectrometry) – wykrywanie pozostałości leków i substancji psychoaktywnych. ELISA lub LC‑MS/MS – pomiar wybranych hormonów i metabolitów.
Interpretacja wyników Wyniki przedstawiane są w jednostkach mikrogramów na gram (µg/g) włosa. Porównuje się je z wartościami referencyjnymi ustalonymi dla populacji ogólnej oraz z normami specyficznymi dla dzieci i osób z zaburzeniami neurorozwojowymi. Podwyższone stężenia metali ciężkich mogą wskazywać na: Ekspozycję środowiskową (zanieczyszczenie powietrza, wody, żywności). Problemy z wchłanianiem i eliminacją (np.