Cel badania Badanie ilościowe nordiazepamu, głównego metabolitu diazepamu, określa aktualny poziom leku w organizmie pacjenta. Wynik jest wykorzystywany do: monitorowania skuteczności i bezpieczeństwa długotrwałej terapii benzodiazepinami, sprawdzania zgodności z przyjmowanym schematem dawkowania, identyfikacji przedawkowania lub przypadkowego spożycia, oceny ryzyka interakcji lekowych w kontekście zaburzeń neurorozwojowych, takich jak ASD, PANS/PANDAS.
Wskazania kliniczne kontrola terapeutyczna u pacjentów przyjmujących diazepam w ramach leczenia lęku, bezsenności lub napadów padaczkowych, ocena przyczyn objawów toksycznych (senność, zaburzenia koordynacji, depresja oddechowa), ustalenie przyczyn niepożądanych działań ubocznych przy jednoczesnym stosowaniu leków psychotropowych, monitorowanie pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi, u których benzodiazepiny mogą być stosowane krótkotrwale lub w sytuacjach kryzysowych.
Przygotowanie pacjenta Próbka pobierana jest z żyły w stanie spoczynku. Dla celów monitoringu terapeutycznego zaleca się pobranie próbki w tzw. stanie „trough”, czyli tuż przed kolejną dawką diazepamu (zwykle 12‑24 h po ostatnim podaniu). Nie wymaga się głodówki, ale pacjent powinien unikać przyjmowania dodatkowych dawek benzodiazepin w 24 h przed pobraniem krwi, chyba że jest to część zaleconego schematu leczenia.
Materiał biologiczny Surowica uzyskana z krwi żylnej (5‑10 ml). Próbka powinna być odwirowana w ciągu 30 min od pobrania i przechowywana w temperaturze 2‑8 °C, nie dłużej niż 48 h przed analizą. W przypadku dłuższego przechowywania zaleca się zamrożenie w temperaturze –20 °C. Metoda Stężenie nordiazepamu oznacza się najczęściej przy użyciu wysokosprawnej chromatografii cieczowej sprzężonej z spektrometrią mas (LC‑MS/MS).
Alternatywnie dostępne są immunologiczne testy enzymatyczne (ELISA), które służą jako szybka metoda przesiewowa, ale wymagają potwierdzenia metodą LC‑MS/MS ze względu na możliwość krzyżowych reakcji. Interpretacja wyników Zakresy referencyjne zależą od dawki i schematu podawania diazepamu, a także od indywidualnych czynników pacjenta (wiek, masa ciała, funkcja wątroby).
Ogólne przedziały: Stężenie terapeutyczne: 0,2 – 2,0 µg/ml (w zależności od dawki i czasu od ostatniej podania), Stężenie podterapeutyczne: Stężenie toksyczne: > 5,0 µg/ml – zwiększone ryzyko działań niepożądanych, w tym depresji oddechowej. Wyniki należy interpretować w kontekście klinicznym, uwzględniając przyjmowane leki, stan wątroby oraz ewentualne zaburzenia metaboliczne charakterystyczne dla osób z ASD i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi.