Cel badania Określenie stężenia N‑Demetyloolanzapiny (N‑DMO) w surowicy krwi żylnej. N‑DMO jest głównym aktywnym metabolitem olanzapiny – leku przeciwpsychotycznego i przeciwpsychotyczno‑nastrojowego, często stosowanego w terapii zaburzeń psychotycznych, afektywnych oraz w leczeniu objawów zachowawczych u osób z autyzmem (ICD‑10: F20, F31, F84.0). Wskazania kliniczne Monitorowanie terapeutycznego poziomu olanzapiny u pacjentów przyjmujących lek długoterminowo.
Ocena zgodności pacjenta z zalecaną dawką (adhesja). Identyfikacja ryzyka działań niepożądanych (np. sedacja, przyrost masy ciała, zaburzenia metaboliczne). Optymalizacja dawkowania w sytuacjach szczególnych, takich jak interakcje lekowe, zaburzenia czynności wątroby lub nerek. Badanie przy podejrzeniu toksyczności lub przedawkowania olanzapiny. Wsparcie diagnostyczne w kontekście zaburzeń neurorozwojowych, gdy lek jest używany w terapii objawów zachowawczych.
Materiał biologiczny Krew żylna – pobranie 4–5 ml krwi do probówki bez dodatku (lub z żelowym odtruwaczem). Surowica – oddzielenie po wirowaniu (1500 g, 10 min, 20 °C). Przygotowanie pacjenta Nie wymaga specjalnego przygotowania dietetycznego ani okresu postu. Należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego i stresu przed pobraniem krwi, aby nie wpływać na farmakokinetykę leku.
Próbkę należy pobrać w stałej porze dnia, najlepiej 12 ± 2 h po ostatniej dawce olanzapiny, aby uzyskać porównywalne wyniki. Metoda Stężenie N‑Demetyloolanzapiny oznacza się metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej sprzężonej z spektrometrią mas (LC‑MS/MS). Metoda zapewnia wysoką czułość (dolny próg wykrywalności ≈ 0,1 ng/ml) oraz specyficzność, eliminując wpływ innych metabolitów olanzapiny.
Interpretacja wyników Wartości referencyjne (przy standardowym schemacie dawkowania 5–20 mg/dzień) wynoszą: 0,5–2,0 ng/ml – poziom terapeutyczny (zwykle uznawany za optymalny). <0,5 ng/ml – możliwa niewystarczająca dawka lub niska zgodność z terapią. >2,0 ng/ml – zwiększone ryzyko działań niepożądanych; wskazana jest korekta dawki.
Interpretacja powinna uwzględniać indywidualne czynniki, takie jak wiek, masa ciała, funkcja wątroby, współistniejące leki (zwłaszcza inhibitory CYP1A2 i CYP2D6) oraz specyficzne potrzeby pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi. Uwagi praktyczne Próbki należy transportować i przechowywać w temperaturze 2‑8 °C; analiza powinna zostać wykonana w ciągu 48 h od pobrania. W przypadku długotrwałego przechowywania (–20 °C) próbki pozostają stabilne do 6 miesięcy.