Cel badania Badanie ma na celu zmierzenie enzymatycznej aktywności TPMT (metylotransferaza tiopurynowa) w erytrocytach. Wynik informuje o zdolności organizmu do metylacji leków tiopurynowych, co jest kluczowe przy planowaniu i monitorowaniu terapii tymi lekami. Znaczenie kliniczne Ocena ryzyka mielotoksyczności przed rozpoczęciem terapii azatiopryną, 6‑merkaptopuryną lub 6‑tioguaniną (np. w chorobach zapalnych jelit, białaczce, reumatoidalnym zapaleniu stawów, transplantacji).
Dostosowanie dawki u pacjentów z umiarkowaną aktywnością enzymu. Wskazanie do unikania tiopurynów lub stosowania bardzo niskich dawek przy deficycie enzymu. Wsparcie decyzji terapeutycznych u dzieci i dorosłych z zaburzeniami autoimmunologicznymi, w tym PANS/PANDAS oraz u osób z ASD, u których rozważane są terapie immunomodulacyjne. Możliwość połączenia z testem genetycznym (analiza mutacji TPMT*2, *3A, *3C) w celu potwierdzenia przyczyn niskiej aktywności.
Materiał biologiczny Krew pełna pobrana do probówki z antykoagulantem EDTA (zazwyczaj 2 ml). Alternatywnie dopuszczalne jest pobranie krwi na papierze filtracyjnym (dried blood spot) – szczególnie przy badaniach zdalnych. Metoda pomiaru Aktywność TPMT określa się metodą enzymatyczną polegającą na przekształceniu 6‑merkaptopuryny (6‑MP) w jej metabolity (6‑MMP, 6‑TG) w warunkach in vitro.
Pomiar odbywa się przy użyciu: Spektrofotometrii – monitorowanie zmian absorbancji związanych z powstawaniem produktu. Chromatografii cieczowej wysokiej wydajności (HPLC) – pozwala na dokładne wyznaczenie stężenia metabolitów. Wynik podawany jest w jednostkach enzymatycznych na decylitr krwi (U/dl) lub jako stosunek do przyjętej wartości referencyjnej. Przygotowanie pacjenta Nie wymaga postu ani specjalnych ograniczeń dietetycznych.
W miarę możliwości należy unikać przyjmowania leków, które mogą modulować aktywność TPMT (np. niektóre antybiotyki – sulfonamidy, leki przeciwpadaczkowe – fenytoina) na 48 h przed pobraniem. Pobranie krwi najlepiej wykonać rano, aby ograniczyć wpływ rytmu dobowego na enzymatyczną aktywność. Próbka powinna być transportowana w temperaturze 2‑8 °C i dostarczona do laboratorium w ciągu 24 h.
Zakresy referencyjne i interpretacja wyników Wysoka/normalna aktywność TPMT (≈ 15‑35 U/dl) – standardowe dawki tiopurynów są zazwyczaj bezpieczne. Średnia (intermediate) aktywność TPMT (≈ 5‑14 U/dl) – podwyższone ryzyko mielotoksyczności; zaleca się redukcję dawki o 30‑70 % oraz częstsze monitorowanie morfologii krwi. Niska (deficytowa) aktywność TPMT ( W przypadkach niejednoznacznych wyników (np.