Cel badania Określenie stężenia metotreksatu (MTX) w pełnej krwi żylnej w celu monitorowania terapii, optymalizacji dawkowania oraz wczesnego wykrywania potencjalnej toksyczności, szczególnie po podaniu wysokich dawek. Wskazania kliniczne Kontrola terapeutyczna u pacjentów leczonych metotreksatem w onkologii (np. nowotwory hematologiczne, nowotwory stałe), reumatologii (np. reumatoidalne zapalenie stawów) oraz w chorobach autoimmunologicznych.
Ocena ryzyka toksyczności nerkowej i wątrobowej po podaniu wysokich dawek MTX. Decyzja o podaniu i dawkowaniu lewovorinowego (folianowego) antidotum po wysokodawkowej chemioterapii. Monitorowanie poziomu MTX u pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi (np. ASD), którzy otrzymują MTX w ramach terapii immunomodulującej. Ocena przyczyn nieprawidłowej odpowiedzi klinicznej (np. brak efektu terapeutycznego przy prawidłowym dawkowaniu).
Materiał i przygotowanie pacjenta Materiał biologiczny: pełna krew żylna pobrana do probówki z antykoagulantem EDTA. Próbka powinna być pobrana w określonym czasie po podaniu leku – najczęściej 24, 48 lub 72 godziny po zakończeniu infuzji, w zależności od protokołu leczenia. Nie wymaga specjalnego przygotowania dietetycznego; pacjent może spożywać posiłki, o ile nie kolidują z ustalonym harmonogramem pobrania próbki.
Próbkę należy transportować w temperaturze 2‑8 °C i dostarczyć do laboratorium najpóźniej w ciągu 24 h od pobrania. Metoda Stężenie metotreksatu oznacza się najczęściej metodami: Immunochemiczna immunoanaliza (np. immunoenzymatyczny test ELISA) – szybka i czuła metoda stosowana w rutynowej diagnostyce.
Chromatografia cieczowa sprzężona z spektrometrią mas (LC‑MS/MS) – metoda referencyjna o wysokiej specyficzności i dokładności, wykorzystywana w przypadkach wymagających precyzyjnego pomiaru. Interpretacja wyników Interpretacja zależy od dawki i schematu podania MTX: Stężenie terapeutyczne po standardowych, niskich dawkach (np. w reumatologii) wynosi zazwyczaj 0,01‑0,1 µmol/L.
Stężenie po wysokodawkowej chemioterapii (≥1 g/m²) powinno spadać poniżej 0,1 µmol/L w ciągu 48 h; wartości powyżej 0,2 µmol/L w tym czasie zwiększają ryzyko nefrotoksyczności i wymagają interwencji. Wartości powyżej 1 µmol/L po 24 h od podania wysokiej dawki wskazują na opóźnione wydalanie i konieczność intensywnej terapii lewovoriną oraz ewentualnej hemodializy.