Cel badania Określenie koncentracji metotreksatu (MTX) w surowicy krwi w ramach monitoringu terapeutycznego (TDM) oraz wykrycia ewentualnej toksyczności przy stosowaniu leku w różnych wskazaniach klinicznych, w tym w chorobach autoimmunologicznych i zaburzeniach neurorozwojowych. Wskazania kliniczne Pacjenci poddawani wysokodawkowej chemioterapii metotreksatem – m.in. nowotwory hematologiczne (leukemia, chłoniaki) oraz nowotwory linii nowotworowej (np.
Stosowanie metotreksatu w niskich dawkach w chorobach autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca czy choroba Crohna. Eksperymentalne terapie przeciwzapalne u dzieci i młodzieży z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem (ASD) oraz zespołami PANS/PANDAS, gdzie MTX może modulować nieprawidłowe reakcje immunologiczne. Kontrola funkcji nerek i wątroby przed rozpoczęciem, w trakcie oraz po zakończeniu terapii metotreksatem.
Ocena ryzyka działań niepożądanych, takich jak mielopauza, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, nefro‑ i hepatotoksyczność, a także interakcje z lekami zwiększającymi toksyczność (np. aminoglikozydy, niesteroidowe leki przeciwzapalne). Materiał biologiczny i przygotowanie pacjenta Surowica krwi – pobranie 5 ml krwi żylnej do probówki bez dodatku antykoagulantu.
Moment pobrania: najczęściej 24 h (czasem 48 h) po podaniu wysokodawkowej dawki MTX; przy terapii niskodawkowej – tuż przed podaniem kolejnej dawki, aby uzyskać poziom „trough”. Pacjent nie wymaga specjalnej diety przed pobraniem, ale powinien unikać leków przeciwzakrzepowych oraz suplementów zawierających kwas foliowy w ciągu 24 h, gdyż mogą wpływać na wynik.
Po pobraniu próbka musi być odwirowana, a surowica przechowywana w temperaturze 2‑8 °C; analiza powinna zostać wykonana w ciągu 24 h od pobrania, aby zapobiec degradacji MTX i jego metabolitu 7‑hydroksymetotreksatu. Metoda pomiarowa Stężenie metotreksatu wyznacza się najczęściej jedną z dwóch technik: Immunochemiczna (ELISA) – wykorzystuje przeciwciała specyficzne dla MTX, zapewnia wysoką czułość (dolna granica wykrywalności ~0,01 µmol/L).
Spektrometria masowa z chromatografią cieczową (LC‑MS/MS) – metoda złotego standardu, oferująca precyzyjny pomiar zarówno MTX, jak i jego metabolitu 7‑hydroksymetotreksatu, co pozwala na dokładniejsze określenie farmakokinetyki. Wynik podaje się w jednostkach nmol/L lub µmol/L. Interpretacja wyników Wysokodawkowa terapia (chemioterapia): 0,1‑1 µmol/L – wymaga obserwacji; przy dalszym podawaniu mogą pojawić się objawy toksyczne.