Cel badania Analiza poziomu melatoniny – hormonu produkowanego przez szyszynkę, który synchronizuje cykl snu‑czuwania, reguluje układ immunologiczny oraz wykazuje działanie antyoksydacyjne. Pomiar umożliwia ocenę prawidłowości wydzielania tego hormonu i identyfikację ewentualnych zaburzeń rytmu okołodobowego. Wskazania kliniczne Diagnostyka problemów ze snem, takich jak bezsenność, trudności w zasypianiu, przedwczesne wybudzenia.
Ocena zaburzeń rytmu okołodobowego (zespół opóźnionej fazy snu, praca zmianowa, jet‑lag). Kontrola skuteczności terapii melatoninowej lub suplementacji. Badanie przy podejrzeniu patologii szyszynki, w tym guzów lub uszkodzeń. Rozpoznanie stanów metabolicznych i immunologicznych, w których melatonina pełni rolę modulacyjną.
W kontekście zaburzeń neurorozwojowych (ASD, PANS/PANDAS) – częste jest obniżenie nocnego poziomu melatoniny, co może potęgować problemy ze snem i zachowaniem. Materiał biologiczny Surowica lub osocze – pobierane w określonych porach, najczęściej w nocnych godzinach (np. 02:00‑04:00), aby uchwycić szczyt wydzielania. Alternatywnie – 24‑godzinny zbiór moczu do oznaczenia 6‑sulfatoksymelatoniny, stabilnego metabolitu, który odzwierciedla całodobowy rytm.
Metoda Stężenie melatoniny wyznacza się metodami immunochemicznymi, najczęściej testem ELISA lub techniką chemiluminescencji (CLIA). Obie metody charakteryzują się wysoką czułością (granica wykrywalności Przygotowanie pacjenta Unikać przyjmowania suplementów melatoniny oraz leków wpływających na jej metabolizm (np. β‑blokery, benzodiazepiny) co najmniej 24 h przed pobraniem próbki.
Ograniczyć ekspozycję na jasne, zwłaszcza niebieskie światło, w godzinach wieczornych, aby nie zahamować naturalnego wydzielania. Przy pobraniu krwi – zaleca się nocny pobór (02:00‑04:00) po minimum 8‑godzinnym okresie snu w ciemności. Przy badaniu moczu – zbiór 24‑godzinny rozpoczynający się po pierwszej porannej mikcji, bez użycia środków chemicznych mogących zakłócić metabolizm melatoniny. Interpretacja wyników Poziom niski (np.
> 80 pg/ml w nocy) – może być wynikiem suplementacji melatoniną, obecności guza szyszynki, zaburzeń nerkowych spowalniających wydalanie, lub niektórych stanów metabolicznych. Wartości referencyjne zależą od pory pobrania: najniższe w ciągu dnia (≤ 5 pg/ml), szczyt nocny (30‑80 pg/ml). Należy je interpretować w kontekście klinicznym oraz ewentualnych danych z monitoringu snu.