Cel badania Profil dzienny melatoniny w ślinie ma na celu określenie natężenia i przebiegu dobowego wydzielania melatoniny – hormonu regulującego rytm okołodobowy. Analiza zmian stężenia w kolejnych porach dnia pozwala wykryć zaburzenia synchronizacji wewnętrznego zegara biologicznego, co jest istotne w diagnostyce problemów ze snem oraz w ocenie funkcji układu neuroendokrynnego u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem.
Wskazania kliniczne Zaburzenia snu: bezsenność, nadmierna senność, zespół opóźnionej fazy snu. Rozpoznanie dysregulacji rytmu okołodobowego (np. zaburzenia rytmu okołodobowego, jet‑lag, praca zmianowa). Ocena funkcji szyszynki w kontekście zaburzeń neurorozwojowych (ASD, ADHD, zaburzenia rozwojowe). Monitorowanie skuteczności terapii melatoninowej lub innych interwencji wpływających na cykl sen‑czuwanie.
Badania naukowe nad wpływem czynników środowiskowych (światło, ekran) na produkcję melatoniny. Metoda Pacjent pobiera własnoręcznie próbki śliny w 4‑6 wyznaczonych momentach dobowych (zazwyczaj przed snem, w nocy oraz rano). Do pobrania używa się specjalnych pojemników sterylnych, które nie zawierają substancji zakłócających pomiar.
Próbki są natychmiast zamrażane lub przechowywane w lodówce i transportowane do laboratorium, gdzie stężenie melatoniny oznacza się metodą immunochemiczną (ELISA) lub masowo‑spektrometryczną (LC‑MS/MS), zapewniającą wysoką czułość i specyficzność. Przygotowanie pacjenta Unikanie spożywania kofeiny, alkoholu oraz leków wpływających na melatoninę (np. betablokery, niektóre antydepresanty) przez co najmniej 24 h przed rozpoczęciem pobierania próbek.
Ograniczenie ekspozycji na jasne światło (zwłaszcza niebieskie) w godzinach wieczornych – najlepiej nie korzystać z ekranów elektronicznych na co najmniej 2 h przed planowanym pobraniem nocnym. Nie jedzenie, picie (poza wodą) ani mycie zębów bezpośrednio przed pobraniem próbki – zaleca się odczekanie 15‑20 min po posiłku. Stosowanie się do dokładnego harmonogramu pobierania (np. 22:00, 02:00, 06:00, 10:00) podany przez lekarza.
Interpretacja wyników Typowy profil melatoniny wykazuje niski poziom w ciągu dnia, wzrost po zmierzchu, szczyt w środku nocy (ok. 02:00‑04:00) oraz spadek przed porannym przebudzeniem. Odchylenia od tego wzoru mogą sugerować: Obniżony szczyt nocny – możliwa niewydolność szyszynki, stres, ekspozycja na światło w nocy. Opóźniony szczyt – zespół opóźnionej fazy snu, typowy u niektórych osób z ASD.