Cel badania Analiza stężenia kwasu szczawiowego (szczawianu) w moczu pozwala określić, jak intensywnie organizm wydala ten metabolit. Wynik jest wykorzystywany do oceny ryzyka powstawania kamieni nerkowych, rozpoznania pierwotnej lub wtórnej hiperoksalurii oraz do szerszej oceny zaburzeń metabolicznych, które mogą mieć wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego, w tym w podtypach zaburzeń neurorozwojowych.
Wskazania kliniczne Podejrzenie kamicy nerkowej lub innych form kamieni w układzie moczowym. Diagnostyka pierwotnej hiperoksalurii – rzadkich, dziedzicznych deficytów enzymatycznych (np. niedobór alaninoglikozylotransferazy). Ocena przyczyn wtórnej hiperoksalurii, takich jak choroby jelit (celiakia, zespół jelita drażliwego), dieta bogata w szczawiany lub nadmierna suplementacja witaminy C. Monitorowanie pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek lub po przeszczepie.
W ramach kompleksowej oceny metabolicznej u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem, gdzie obserwuje się niekiedy podwyższone wydalanie szczawianu. Materiał badania Jednorazowa próbka moczu – najczęściej poranna, nieprzetworzona. Alternatywnie 24‑godzinny zbiór moczu, co pozwala wyrazić wynik w jednostkach mmol/24 h lub mg/24 h.
Przygotowanie pacjenta Unikać spożywania produktów wysokoszczawiowych (szpinak, szczaw, orzechy, kakao, herbata) oraz dużych dawek witaminy C przez co najmniej 48 h przed pobraniem próbki. Utrzymać zwykłe nawodnienie, ale nie przyjmować dużej ilości płynów bezpośrednio przed pobraniem moczu. W przypadku 24‑godzinnego zbioru – zachować stałą dietę, notować przyjmowane płyny i leki, aby wynik nie był zniekształcony.
Metoda pomiaru Stężenie kwasu szczawiowego najczęściej wyznacza się jedną z dwóch technik: Metoda enzymatyczna z użyciem szczawianowej dehydrogenazy – szybka i dostępna w większości laboratoriów. Chromatografia jonowa lub wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC) z detekcją UV lub spektrometrią mas (ICP‑MS) – bardziej precyzyjna, stosowana w laboratoriach referencyjnych. Wynik podaje się w mg/dl (próbka jednorazowa) lub w mmol/24 h (zbiór 24‑godzinny).
Interpretacja wyników Wartość prawidłowa: Podwyższony poziom: sugeruje hiperoksalurii. Należy rozróżnić: Hiperoksalurii pierwotną – wskazującą na wrodzone zaburzenia enzymatyczne, co wymaga dalszych badań genetycznych. Hiperoksalurii wtórną – spowodowaną czynnikami dietetycznymi, chorobami jelit, nadmiarem witaminy C lub lekami (np. antybiotyki zmieniające florę jelitową).