Cel badania Oznaczenie poziomu 5‑hydroksyindolooctowego (5‑HIAA) w moczu służy do identyfikacji i monitorowania guzów neuroendokrynnych wydzielających serotoninę, takich jak nowotwory carcinoidowe przewodu pokarmowego, mastocytoza oraz inne nowotwory neuroendokrynne. Test jest także wykorzystywany w badaniach naukowych nad zaburzeniami metabolizmu serotoniny, w tym w autyzmie (ASD) i innych zaburzeniach neurorozwojowych.
Wskazania kliniczne Podejrzenie lub potwierdzenie nowotworu neuroendokrynnego przewodu pokarmowego, zwłaszcza guza carcinoidowego. Kontrola efektów terapeutycznych i ocena postępu choroby u pacjentów z guzami serotoninowymi. Diagnostyka mastocytozy układu pokarmowego. Ocena innych nowotworów neuroendokrynnych zdolnych do syntezy serotoniny. Badania pomocnicze przy podejrzeniach zaburzeń metabolizmu serotoniny, w tym w ramach kompleksowej oceny biochemicznej u osób z ASD.
Monitorowanie pacjentów po operacji lub radioterapii guzów serotoninowych. Materiał biologiczny Do analizy wymagana jest 24‑godzinna zbiórka moczu (minimum 100 ml). Próbkę należy przechowywać w temperaturze 2‑8 °C, chronić przed światłem i dostarczyć do laboratorium nie później niż 24 h po zakończeniu zbioru. Przygotowanie pacjenta Odpowiednie przygotowanie jest kluczowe dla uzyskania wiarygodnego wyniku.
Unikanie pokarmów bogatych w serotoninę i jej prekursory (banany, ananasy, pomidory, orzechy, czekolada, wino) przez co najmniej 48 h przed rozpoczęciem zbiórki. Zaprzestanie przyjmowania leków wpływających na metabolizm serotoniny (np. inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny – SSRI, tryptany, niektóre opioidy) co najmniej 48 h przed badaniem, po konsultacji z lekarzem.
Ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego oraz sytuacji stresowych, które mogą zwiększyć wydzielanie serotoniny. W przypadku pacjentów przyjmujących inhibitory monoaminooksydazy (MAO) lub leki moczopędne, należy poinformować lekarza o konieczności ewentualnej modyfikacji preparacji.
Metoda oznaczenia Stężenie 5‑HIAA najczęściej wyznacza się metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej (HPLC) z detekcją fluorometryczną lub spektrometrią masową, co zapewnia wysoką czułość i specyficzność. Dostępne są także testy immunochemiczne, jednak ich precyzja jest niższa niż w przypadku HPLC. Interpretacja wyników Wartość podwyższona – wskazuje na obecność guza neuroendokrynnego wydzielającego serotoninę (np. carcinoid), mastocytozę lub inny nowotwór serotoninowy.