Cel badania Test służy do oznaczenia stężenia 5‑hydroksyindolooctowego (5‑HIAA) – głównego metabolitu serotoniny – w dobowej zbiórce moczu. Podwyższone wartości wskazują na zwiększoną produkcję serotoniny, charakterystyczną dla niektórych nowotworów neuroendokrynnych, zwłaszcza guzów carcinoidowych, oraz dla mastocytozy. Wskazania kliniczne Podejrzenie czynnego hormonalnie nowotworu przewodu pokarmowego (guz carcinoid, rakowiak).
Monitorowanie przebiegu i skuteczności leczenia nowotworów neuroendokrynnych. Diagnostyka i kontrola mastocytozy. Ocena innych nowotworów neuroendokrynnych, które mogą wydzielać serotoninę. W kontekście zaburzeń neurorozwojowych – pomoc w wykluczeniu współistniejących zaburzeń metabolicznych wpływających na układ serotoninowy. Metoda Analiza polega na chromatografii cieczowej z detekcją spektrometryczną (HPLC‑MS) lub metodzie immunochemicznej.
Próbka to 24‑godzinna zbiórka moczu, w której 5‑HIAA jest wytrącany, a następnie ilościowo oznaczany. Przygotowanie pacjenta Rozpocząć zbiórkę moczu od 8‑00 rano po wypróżnieniu; zbierać wszystkie oddania moczu przez kolejne 24 h. Unikać w dniu zbiórki oraz 48 h przed nią produktów bogatych w serotoninę: banany, ananas, pomidory, awokado, orzechy włoskie, czekolada, wino, piwo. Zaprzestać przyjmowania leków mogących wpływać na poziom 5‑HIAA (np.
serotoniny, niektóre leki przeciwdepresyjne, tryptany, leki przeciwzakrzepowe) po konsultacji z lekarzem. Utrzymać stałą podaż płynów – około 2 l dziennie – aby zapewnić reprezentatywną objętość moczu. Interpretacja wyników Norma 5‑HIAA w 24‑h zbiórce moczu wynosi zazwyczaj 2‑6 mg/24 h (wartości referencyjne mogą się różnić w zależności od laboratorium). > 10 mg/24 h) sugeruje aktywność guza neuroendokrynnego, szczególnie carcinoidu jelita cienkiego, wątroby lub płuc.
Wynik w granicach normy nie wyklucza całkowicie nowotworu, ale zmniejsza prawdopodobieństwo jego aktywności serotoninowej. Wynik obniżony może wystąpić przy niedoborze serotoniny, zaburzeniach wchłaniania lub po spożyciu diety ubogiej w tryptofan. W przypadku wyniku podwyższonego zaleca się dalszą diagnostykę obrazową (CT, MRI, scyntygrafia somatostatynowa) oraz ocenę dodatkowych markerów (chromogranina A, NSE).
Regularne powtarzanie testu pozwala ocenić odpowiedź na terapię i wykryć ewentualne nawroty. Ograniczenia i uwagi Badanie jest wrażliwe na dietę i leki, dlatego kluczowe jest przestrzeganie zaleceń przygotowawczych. Nie jest wskazane jako jedyny test przesiewowy – powinno być częścią kompleksowej oceny klinicznej pacjenta.