Cel badania Badanie jakościowe moczu pod kątem ketonów (kwasy ketonowe: acetooctan, β‑hydroksymaślan i aceton) ma na celu wykrycie nadmiernego utleniania kwasów tłuszczowych, które prowadzi do powstawania ciał ketonowych. Obecność ketonów w moczu świadczy o zaburzeniach równowagi metabolicznej, najczęściej związanych z niedoborem glukozy jako głównego źródła energii. Wskazania kliniczne Podejrzenie cukrzycy typu 1 lub 2 oraz ryzyka kwasicy ketonowej.
Stan po długotrwałym głodzeniu, po intensywnym wysiłku fizycznym lub w trakcie restrykcyjnych diet (np. Wymioty, biegunka, utrata apetytu prowadzące do zwiększonego zużycia tłuszczu. Monitorowanie pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi, u których stosuje się diety o niskiej zawartości węglowodanów lub leki wpływające na metabolizm glukozy. Ocena stanu metabolicznego w chorobach tarczycy, niewydolności nerek czy zaburzeniach wchłaniania.
Materiał badawczy Świeży mocz, pobrany w sposób sterylny, najlepiej w pojemniku bez dodatków chemicznych. Zaleca się pobranie próbki środkowego strumienia moczu (midstream) w celu zmniejszenia ryzyka zanieczyszczenia. Przygotowanie pacjenta Nie wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent powinien poinformować laboratorium o aktualnej diecie (np. ketogenicznej), przyjmowanych lekach oraz o ewentualnych objawach takich jak nudności czy wymioty, które mogą wpływać na wynik.
Metoda Wykorzystuje się test paskowy (dipstick) zawierający odczynnik nitroprussydowy. Po zanurzeniu paska w próbce moczu, reaguje on z acetooctanem, dając charakterystyczną zmianę koloru (różowo‑czerwony). Intensywność zabarwienia jest oceniana wizualnie i klasyfikowana jako: Negatywny – brak wykrywalnych ketonów. Small (mały) – niska koncentracja. Medium (średni) – umiarkowana koncentracja. Large (wysoki) – wysoka koncentracja.
Interpretacja wyników Interpretacja wyniku powinna uwzględniać kontekst kliniczny: Negatywny – prawidłowy wynik, brak nadmiernego utleniania tłuszczów. Trace / Small – może wystąpić po krótkotrwałym poście, intensywnym wysiłku lub w początkowych stadiach niekontrolowanej cukrzycy. Medium / Large – wskazuje na poważne zaburzenia metaboliczne, takie jak kwasica ketonowa, ciężkie głodzenie lub niewłaściwe stosowanie diety ketogenicznej.
W przypadku wyniku dodatniego zaleca się dodatkową ocenę poziomu glukozy we krwi, gazometrii oraz ewentualnie badania biochemiczne (np. elektrolity, kreatynina) w celu pełnej oceny stanu metabolicznego. Znaczenie w kontekście zaburzeń neurorozwojowych U osób z autyzmem i innymi zaburzeniami neurorozwojowymi, które stosują diety specjalistyczne (np. ketogeniczną) lub przyjmują leki wpływające na metabolizm glukozy, regularne monitorowanie ketonurii jest istotne.