Cel badania Badanie poziomu kortyzolu w moczu ma na celu ocenę czynności nadnerczy oraz ogólnej aktywności osi podwzgórze‑przysadka‑nadnercza (HPA). Pomaga w diagnostyce i monitorowaniu stanów, w których produkcja kortyzolu jest zaburzona, a także w ocenie odpowiedzi organizmu na stres. Wskazania kliniczne Rozpoznanie zespołu Cushinga (nadczynność kory nadnerczy). Ocena choroby Addisona oraz innych postaci niewydolności nadnerczy.
Kontrola terapii sterydowej i monitorowanie efektów leczenia. Badanie zaburzeń rytmu dobowego kortyzolu, co jest istotne m.in. w zaburzeniach neurorozwojowych, takich jak autyzm (ASD) czy PANS/PANDAS. Ocena reakcji organizmu na przewlekły stres fizjologiczny lub psychiczny. Materiał biologiczny Do badania wykorzystywany jest mocz (Mocz). Zwykle pobiera się 24‑godzinny zbiór moczu, co pozwala na uzyskanie średniego wydzielania kortyzolu w ciągu dnia.
W niektórych protokołach dopuszczalne jest pobranie jednorazowej próbki porannej (pierwszy mocz po przebudzeniu), pod warunkiem ściśle określonego czasu zbioru. Metoda Stężenie kortyzolu w moczu oznacza się najczęściej metodami immunologicznymi (ELISA, RIA) lub chromatografią cieczową sprzężoną z spektrometrią mas (LC‑MS/MS), które zapewniają wysoką czułość i specyficzność.
Przygotowanie pacjenta W przypadku 24‑godzinnego zbioru – rozpoczęcie zbierania po opróżnieniu pęcherza, a zakończenie po dokładnym oznaczeniu czasu (zwykle o tej samej godzinie następnego dnia). Unikanie intensywnego wysiłku fizycznego oraz stresujących sytuacji w dniu pobrania. Zaprzestanie przyjmowania leków wpływających na oś HPA (np. glikokortykosteroidy, niektóre leki przeciwdepresyjne) co najmniej 48 h przed badaniem, o ile nie jest to sprzeczne z zaleceniami lekarza.
Nie wymaga specjalnej diety; w przypadku 24‑godzinnego zbioru dopuszczalne jest spożywanie normalnych posiłków. Interpretacja wyników Wynik podaje się jako ilość kortyzolu (µg/24 h) lub jako stosunek do kreatyniny (µg/g kreatyniny). Prawidłowe wartości zależą od metody i populacji referencyjnej, ale typowo mieszczą się w przedziale 20‑90 µg/24 h. Wynik powyżej normy sugeruje nadczynność kory nadnerczy (np. zespół Cushinga), zwłaszcza jeśli towarzyszą objawy kliniczne.
Wynik poniżej normy może wskazywać na niewydolność nadnerczy (choroba Addisona) lub niewystarczającą produkcję kortyzolu. brak wyraźnego spadku wieczornego) może być obserwowany u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym u dzieci z ASD, co wymaga dalszej oceny klinicznej. ICD‑10 Kod: M31 – zaburzenia czynności nadnerczy (m.in. choroba Addisona, zespół Cushinga).