Cel badania Analiza stężenia kortyzolu w surowicy krwi służy do oceny wydzielania hormonu przez korę nadnerczy oraz regulacji osi podwzgórze‑przysadka‑nadnercza (HPA). Dzięki temu możliwe jest wykrycie zarówno nadmiernego, jak i niewystarczającego poziomu kortyzolu. Wskazania kliniczne Rozpoznanie lub wykluczenie zespołu Cushinga (objawy: przyrost masy ciała, trądzik, rozstępy, nadciśnienie tętnicze).
Objawy niewydolności nadnerczowej – chroniczne zmęczenie, hipoglikemia, utrata masy ciała, hiperpigmentacja skóry. Kontrola terapii glikokortykosteroidowej oraz ocena ewentualnego nadmiernego podania leków sterydowych. Badanie reakcji organizmu na długotrwały stres, w szczególności u pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi (ASD, PANS/PANDAS), u których obserwuje się zaburzenia rytmu dobowego kortyzolu.
Ocena przyczyn nieprawidłowości metabolicznych, takich jak niekontrolowana cukrzyca, otyłość, zespół metaboliczny. Wspomaganie diagnostyki chorób autoimmunologicznych i nowotworowych wydzielających ACTH. Metoda analityczna Badanie wykonywane jest na materiale Krew – surowica (kod ICD: KORT).
Stężenie kortyzolu najczęściej oznacza się przy użyciu: testu immunochemiluminescencyjnego (CLIA), testu immunoenzymatycznego (ELISA), techniki chromatografii cieczowej sprzężonej z spektrometrią mas (LC‑MS/MS) – metoda referencyjna o najwyższej specyficzności. Wynik podaje się w mikrogramach na decylitr (µg/dl) lub w nanomolach na litr (nmol/L). Wartość referencyjna zależy od pory dnia oraz wieku pacjenta.
Przygotowanie pacjenta Pobranie krwi powinno odbywać się rano, najkorzystniej między 07:00 a 09:00, aby uchwycić szczytowy poziom kortyzolu w naturalnym cyklu dobowym. Pacjent musi być na czczo – minimum 8 godzin po ostatnim posiłku. Unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz sytuacji wywołujących silny stres w ciągu 24 h przed pobraniem. W dniu badania nie spożywać kofeiny, nikotyny oraz alkoholu. Wszelkie leki wpływające na oś HPA (np.
glikokortykosteroidy, inhibitory MAO, niektóre leki przeciwdepresyjne) należy zgłosić lekarzowi. Interpretacja wyników Typowy zakres referencyjny dla porannego pobrania wynosi 5‑25 µg/dl (138‑690 nmol/L). Wartości mogą się różnić w zależności od laboratorium oraz użytej metody.