Cel badania Badanie stężenia kortyzolu w surowicy ma na celu ocenę czynności kory nadnerczy oraz całej osi podwzgórze‑przysadka‑nadnercza (HPA). Dzięki pomiarowi w określonych godzinach porannych (7‑9) możliwe jest wykrycie nieprawidłowości w rytmie dobowym tego hormonu, co jest kluczowe przy diagnostyce zespołów hiperkortyzolizmu i hipokortyzolizmu. Wskazania kliniczne Podejrzenie zespołu Cushinga (nadmierna produkcja kortyzolu).
Podejrzenie choroby Addisona lub innej niewydolności nadnerczy (niedobór kortyzolu). Monitorowanie terapii glukokortykoidowej u pacjentów przyjmujących kortykosteroidy. Ocena funkcji osi HPA w stanach przewlekłego stresu, depresji oraz zaburzeń neurorozwojowych, w tym autyzmu. Wspomaganie diagnozy nieprawidłowości metabolicznych, np. insulinooporności związanej z podwyższonym kortyzolem.
Metoda Stężenie kortyzolu w surowicy oznacza się najczęściej metodą immunochemiluminescencji (ICMA) lub testem ELISA. Obie techniki opierają się na specyficznych przeciwciałach wiążących kortyzol, co pozwala na precyzyjne określenie jego koncentracji w zakresie od kilku do kilkudziesięciu µg/dl. Materiał i warunki pobrania Kod ICD: M31 Materiał: surowica pobrana w godzinach 7‑9 rano. Próbkę pobiera się po 12‑godzinnym poście (woda dozwolona).
Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi należy: Unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz stresujących sytuacji w ciągu 24 h. Zaprzestać przyjmowania doustnych lub dożylnych glukokortykoidów (np. prednizolon) co najmniej 24 h przed pobraniem, o ile nie jest to niezgodne z zaleceniami lekarza. Przestrzegać nocnego postu – nie jeść po godzinie 20:00 poprzedniego dnia.
Położyć się w pozycji leżącej (supine) przynajmniej 30 min przed pobraniem, aby uniknąć wpływu krótkotrwałego stresu. Interpretacja wyników Norma porannego kortyzolu w surowicy wynosi zazwyczaj 5‑25 µg/dl (138‑690 nmol/l), choć wartości referencyjne mogą się różnić w zależności od laboratorium. Kluczowe elementy interpretacji: Wartość podwyższona: sugeruje hiperkortyzolizm – możliwy zespół Cushinga, guz nadnerczy lub przyjmowanie egzogennego kortyzolu.
Wartość obniżona: wskazuje na hipokortyzolizm – chorobę Addisona, niewydolność nadnerczy po nagłym odstawieniu sterydów lub niedoczynność przysadki. Utrata rytmu dobowego: brak spadku stężenia po południu i wieczorem może świadczyć o dysregulacji osi HPA, co obserwuje się m.in. w przewlekłym stresie i niektórych zaburzeniach neurorozwojowych. Dodatkowe badania wspomagające W razie niejednoznacznych wyników zaleca się: Test supresji deksametazonem (1 mg, 8 mg lub test nocny).