Cel badania Określenie dokładnego stężenia karbamazepiny w surowicy krwi w celu monitorowania terapeutycznego (TDM) oraz oceny ewentualnej toksyczności. Badanie wspiera optymalizację dawkowania u pacjentów z padaczką (ICD‑10: G40), zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi (ICD‑10: F31) oraz innymi schorzeniami, w których lek jest stosowany, w tym u osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, takimi jak ASD.
Wskazania kliniczne Kontrola poziomu terapeutycznego karbamazepiny u pacjentów przyjmujących lek długoterminowo. Wykrywanie podwyższonych stężeń wskazujących na ryzyko działań niepożądanych (np. nudności, zawroty głowy, zaburzenia hematologiczne). Ocena przyczyny braku skuteczności leczenia – zbyt niski poziom leku. Badanie interakcji lekowych, które mogą zwiększać lub zmniejszać stężenie karbamazepiny (np.
Monitorowanie w okresie zmiany dawkowania, w ciąży, przy chorobach wątroby lub nerek. Metoda Stężenie karbamazepiny oznacza się w surowicy krwi metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej (HPLC) z detekcją UV. Procedura obejmuje: Odwirowanie próbki i odwirowanie surowicy. Precipitation białek przy użyciu roztworu metanolu lub acetonitu. Wstrzyknięcie do kolumny HPLC (zwykle C18) i rozdział przy użyciu gradientu fazy ruchomej.
Detekcja przy długości fali 210‑220 nm i kwantyfikacja na podstawie krzywej kalibracyjnej. Analiza obejmuje także pomiar metabolitu – epoksydu karbamazepiny (CBZ‑10,11‑epoksyd), co pozwala ocenić aktywność enzymatyczną CYP3A4. Przygotowanie pacjenta Próbka pobierana jest z żyły w warunkach spoczynkowych, najlepiej w tzw. „trough level” – tuż przed przyjęciem kolejnej dawki leku (zwykle 12‑24 h po ostatniej dawce).
Nie wymaga się głodówki, ale pacjent powinien unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz spożywania alkoholu w dniu pobrania. Interpretacja wyników Stężenie terapeutyczne: 4‑12 µg/mL (15‑45 µmol/L). W tym przedziale lek wykazuje optymalną skuteczność przy minimalnym ryzyku działań niepożądanych. Stężenie podterapeutyczne: Stężenie toksyczne: >20 µg/mL – zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak ataksja, zaburzenia hematologiczne, reakcje skórne (np.
Stężenie epoksydu: stosunek epoksydu do karbamazepiny (CBZ‑E/CBZ) >0,5 może sugerować hamowanie metabolizmu (np. przez inhibitory CYP3A4) lub genetyczne warianty wpływające na enzym. Limity referencyjne Wartości referencyjne podane powyżej są orientacyjne i mogą się różnić w zależności od laboratorium oraz populacji pacjentów. Decyzje terapeutyczne powinny być podejmowane w kontekście pełnej oceny klinicznej.