Cel badania Celem jest wykrycie i jednoznaczna identyfikacja prątka gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis) w materiałach pobranych od pacjenta. Potwierdzenie obecności bakterii umożliwia szybkie podjęcie terapii przeciwgruźliczej oraz monitorowanie rozprzestrzeniania się choroby. Wskazania kliniczne Typowe objawy sugerujące aktywną gruźlicę płuc – przewlekły kaszel (>2 tygodnie), krwioplucie, gorączka, nocne poty, utrata masy ciała.
Nieprawidłowe zmiany w obrazie radiologicznym klatki piersiowej (RTG, tomografia). Osoby z osłabioną odpornością: zakażenie HIV, terapia immunosupresyjna, choroby autoimmunologiczne. Dzieci, młodzież oraz osoby z zaburzeniami neurorozwojowymi (ASD, PANS/PANDAS), u których objawy TB mogą być maskowane lub współistnieć z zaburzeniami behawioralnymi. Kontrola skuteczności leczenia u pacjentów już poddanych terapii przeciwgruźliczej.
Materiał biologiczny Sputum – zalecane 2‑3 poranne próbki, głęboko wykrztuszane. Wymaz z dróg oddechowych (gardło, nos). Płyn płucny pobrany metodą bronchoalveolarnego płukania (BAL) – w sytuacji, gdy sputum jest niewystarczające. węzła chłonnego, fragmentu płuca, w przypadkach podejrzenia gruźlicy pozapłucnej.
Metoda Identyfikacja Mycobacterium tuberculosis opiera się na kombinacji metod mikroskopowych, hodowlanych oraz molekularnych: Barwienie Ziehl‑Neelsena (próba kwasoodporna) – szybka ocena mikroskopowa obecności prątków kwasoodpornych. Kultura w podłożu Middlebrook lub systemie MGIT – najczuła metoda, pozwala na izolację żywych bakterii oraz dalsze badania wrażliwości na leki.
Reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR) – detekcja fragmentów DNA prątka w 24‑48 h, zwiększa czułość w porównaniu z barwieniem. Test GeneXpert MTB/RIF – zautomatyzowany test PCR, jednocześnie identyfikuje mutacje w genie rpoB odpowiadające oporności na rifampicynę. Sekwencjonowanie next‑generation (NGS) – dostępne w wybranych laboratoriach, umożliwia pełną charakterystykę genetyczną szczepu i wykrycie dodatkowych oporności.
Przygotowanie pacjenta Instrukcje różnią się w zależności od rodzaju pobieranego materiału: Sputum – pacjent powinien wykrztusić poranne, głęboko pobrane plwociny przed posiłkiem i po wypiciu wody; unikać płukania jamy ustnej. Wymaz – nie wymaga specjalnego przygotowania, ale należy powstrzymać płukanie gardła lub nosu na co najmniej 30 min przed pobraniem. BAL – przeprowadzany w warunkach szpitalnych; pacjent powinien być na czczo przynajmniej 6 h przed zabiegiem.