Cel badania Pomiar hemoglobiny glikowanej (HbA1c) pozwala ustalić, jaka część całkowitej hemoglobiny w erytrocytach została uwodorniona przez glukozę w okresie życia czerwonych krwinek – czyli w przybliżeniu w ciągu ostatnich 8‑12 tygodni. Dzięki temu wynik stanowi wiarygodny wskaźnik średniej glikemii i jest podstawą do oceny kontroli metabolicznej oraz ryzyka rozwoju cukrzycy.
Wskazania kliniczne Diagnostyka cukrzycy (wartość HbA1c ≥ 6,5 % lub ≥ 48 mmol/mol według kryteriów WHO/ADA). Wykrywanie stanu przedcukrzycowego (HbA1c 5,7‑6,4 % lub 39‑47 mmol/mol). Kontrola efektywności terapii cukrzycowej – regularne pomiary pozwalają ocenić, czy leczenie utrzymuje HbA1c w zalecanym przedziale. Oszacowanie ryzyka powikłań mikro‑ i makroangiopatii (wysokie HbA1c koreluje z nefropatią, retinopatią, chorobą niedokrwienną serca).
Badanie w sytuacjach zwiększonego ryzyka metabolicznego, np. w ciąży, w chorobach tarczycy, przy stosowaniu leków wpływających na metabolizm glukozy. U osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym autyzmem (ASD), gdzie częste są nieprawidłowości metaboliczne, insulinooporność oraz podwyższony poziom glukozy. Materiał biologiczny i przygotowanie pacjenta Do oznaczenia HbA1c pobiera się 2‑3 ml krwi żylnej, najczęściej do probówki z antykoagulantem (EDTA lub heparyna).
Zaleca się: przebycie co najmniej 8 godzinowego postu (czczość) przed pobraniem; unikanie intensywnego wysiłku fizycznego i stresu w dniu badania, które mogą wpływać na poziom glukozy; zgłoszenie lekarzowi wszelkich ostatnich transfuzji krwi, suplementacji żelaza lub witaminy C w dużych dawkach.
Metoda pomiarowa W laboratoriach stosuje się trzy główne techniki, spełniające normy międzynarodowego referencyjnego standardu IFCC: Chromatografia cieczowa wysokiej wydajności (HPLC) – uznawana za złoty standard, umożliwia rozdzielenie HbA1c od innych form hemoglobiny. Metody immunologiczne (immunoturbidymetria, ELISA) – szybkie, automatyzowane i dobrze znormalizowane. Spektrometria masowa – wykorzystywana w laboratoriach referencyjnych, zapewnia najwyższą precyzję.
Wynik podawany jest zarówno w procentach (% HbA1c), jak i w jednostkach SI (mmol/mol), co umożliwia porównanie wyników międzynarodowych. Interpretacja wyników HbA1c – prawdopodobnie prawidłowa glikemia, niski ryzyko cukrzycy. HbA1c 5,7‑6,4 % (39‑47 mmol/mol) – stan przedcukrzycowy, zwiększone ryzyko progresji do cukrzycy. HbA1c ≥ 6,5 % (≥ 48 mmol/mol) – spełnienie kryteriów diagnostycznych cukrzycy.