Cel badania Badanie ma na celu dokładne określenie liczby powtórzeń trójnukleotydowych CGG w genie FMR1 oraz oceny metylacji regionu promotorowego. Uzyskane dane umożliwiają potwierdzenie lub wykluczenie zespołu łamliwego chromosomu X (FXS), identyfikację premutacji oraz wykrycie ewentualnego mosaicyzmu. Wskazania kliniczne Opóźnienie rozwoju psychomotorycznego, zaburzenia mowy, trudności w uczeniu się.
Diagnoza autyzmu (ASD) lub innych zaburzeń neurorozwojowych, zwłaszcza przy dodatniej rodzinnej historii FXS. Obecność cech fenotypowych sugerujących FXS: makrocefalia, wydłużona twarz, duże uszy, podwójne fałdy skórne na szyi. Badanie rodzeństwa, rodziców lub innych krewnych w celu ustalenia nosicielstwa premutacji. Poradnictwo genetyczne przed planowaniem ciąży oraz testy prenatalne (amniocenteza, biopsja kosmówki).
Ocena ryzyka wystąpienia zespołu łamliwego chromosomu X w kolejnych pokoleniach. Materiał biologiczny Krew żylna pobrana do probówki EDTA (2‑5 ml). Wymaz z jamy ustnej (buccal swab) – alternatywa przy trudności pobrania krwi, szczególnie u małych dzieci. Próbki prenatalne: amniotyczna woda płodowa lub biopsja kosmówki, gdy test wykonywany jest w ramach diagnostyki prenatalnej. Przygotowanie pacjenta Nie wymaga specjalnego przygotowania – nie jest potrzebna nocna post.
Przy pobraniu krwi zaleca się unikanie intensywnego wysiłku fizycznego w ciągu 24 h przed badaniem. Metoda badania Analiza przeprowadzana jest w dwóch etapach, aby zapewnić zarówno szybkie przesiewowe wyniki, jak i pełną charakterystykę genetyczną: PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) z analizą fragmentów – umożliwia określenie liczby powtórzeń CGG w zakresie do ok.
Southern blot lub MS‑PCR (analiza metylacji) – stosowane przy podejrzeniu pełnej mutacji (>200 powtórzeń) oraz w celu określenia stopnia metylacji, co jest kluczowe dla potwierdzenia wyciszenia genu FMR1. Interpretacja wyników Liczba powtórzeń CGG: 0‑44 – zakres prawidłowy. szara strefa (intermediate); zwiększone ryzyko przejścia w premutację w kolejnych pokoleniach.
55‑200 – premutacja; nosicielki (głównie kobiety) mogą mieć podwyższone ryzyko zaburzeń neurorozwojowych oraz problemów reprodukcyjnych. >200 – pełna mutacja; zwykle wiąże się z silną metylacją i wyciszeniem ekspresji białka FMRP, co prowadzi do klinicznego obrazu FXS. Stan metylacji: hiper‑metylacja w pełnej mutacji potwierdza wyciszenie genu i jest decydująca dla ostatecznej diagnozy.