Cel badania Badanie ma na celu precyzyjne określenie liczby powtórzeń sekwencji CGG w 5′‑nieprzetłumaczalnym regionie promotora genu FMR1. Wynik pozwala sklasyfikować wariant jako normalny, pośredni (gray zone), premutację lub pełną mutację, co jest niezbędne do rozpoznania zespołu łamliwego chromosomu X (FXS) oraz oceny ryzyka przekazania mutacji potomstwu. Wskazania kliniczne Opóźnienie rozwoju psychoruchowego, trudności w nauce, niskie IQ lub nieprawidłowy profil poznawczy.
Diagnoza lub podejrzenie zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD), zwłaszcza gdy współistnieją cechy typowe dla FXS (np. opóźniony rozwój mowy, nadpobudliwość, nietypowe reakcje sensoryczne). Historia rodzinna FXS, nosicielstwa premutacji lub objawów związanych z premutacją, takich jak FXTAS (zespół drżenia i ataksji) u mężczyzn oraz FXPOI (przedwczesna niewydolność jajników) u kobiet. Badania przedplanowe lub prenatalne w sytuacji podwyższonego ryzyka przeniesienia mutacji.
U kobiet – ocena nosicielstwa, ponieważ nosicielki premutacji mogą doświadczać zaburzeń hormonalnych oraz przekazać pełną mutację potomstwu. Materiał biologiczny Krew obwodowa: 2‑5 ml pobrane do probówki z antykoagulantem K₂EDTA. Alternatywnie – wymaz z jamy ustnej (DNA z komórek nabłonkowych) w przypadkach, gdy pobranie krwi jest niemożliwe lub niezalecane.
Metoda Analiza liczby powtórzeń CGG odbywa się przy użyciu dwóch komplementarnych technik: PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) – umożliwia dokładne wyliczenie powtórzeń w przedziale 5‑100, co jest wystarczające dla rozpoznania zakresu normalnego, pośredniego i premutacji. Southern blot – metoda hybrydyzacji DNA, niezbędna do wykrycia dużych rozszerzeń (>200 powtórzeń) oraz do oceny stopnia metylacji, co pozwala odróżnić pełną mutację od premutacji.
W raporcie podaje się liczbę powtórzeń oraz klasyfikację: Normalny: Pośredni (gray zone): 45‑54 powtórzeń Premutacja: 55‑200 powtórzeń Pełna mutacja: >200 powtórzeń (zwykle silnie metylowana) Przygotowanie pacjenta Nie wymaga specjalnych zaleceń dietetycznych ani odstawienia leków. Należy jedynie zapewnić warunki aseptyczne przy pobieraniu krwi. W przypadku dzieci zaleca się pobranie próbki w stanie spoczynku, aby ograniczyć stres.
Pacjent powinien zostać poinformowany o charakterze badania oraz o możliwości uzyskania konsultacji genetycznej po otrzymaniu wyniku. Interpretacja wyników Normalny zakres – ryzyko wystąpienia FXS jest znikome; w rodzinach z historią FXS wskazana jest obserwacja kliniczna. Pośredni zakres – nie jest jednoznacznie patogenny, ale wymaga monitorowania i ewentualnego powtórzenia badania w przyszłości.