Cel badania Pomiar stężenia fosfatazy alkalicznej (ALP) w surowicy krwi ma na celu ocenę funkcji wątroby, dróg żółciowych oraz metabolizmu kostnego. Enzym ten jest produkowany głównie w wątrobie, kościach, jelicie cienkim i łożysku, a jego podwyższony lub obniżony poziom może wskazywać na różnorodne zaburzenia kliniczne. Wskazania kliniczne Choroby wątroby i dróg żółciowych (np. zapalenie wątroby, marskość, cholestaza, kamica żółciowa).
Patologie kostne: osteomalacja, osteoporoza, choroba Pageta, nowotwory kości oraz przerzuty nowotworowe do kości. Ocena aktywności przytarczyc (nadczynność przytarczyc może podnosić poziom ALP). Rozpoznanie rzadkich zespołów metabolicznych, takich jak hipofosfatasja. Monitorowanie terapii chorób wątrobowo‑kostnych oraz ocena skuteczności leczenia. W kontekście zaburzeń neurorozwojowych (np.
ASD, PANS/PANDAS) – badanie może pomóc wykryć zaburzenia metabolizmu witaminy D i kości, które bywają częstsze u osób z tymi schorzeniami. Metoda Analiza polega na spektrofotometrycznym oznaczeniu aktywności enzymu w surowicy krwi pobranej z żyły. Próbka jest poddawana reakcji z podłożem p‑nitrofenylfosforanu, a powstały produkt p‑nitrofenol jest mierzone przy długości fali 405 nm. Wynik podawany jest w jednostkach międzynarodowych na litr (U/L).
Interpretacja wyników Wartości prawidłowe: zależą od wieku, płci i metody laboratoryjnej; zazwyczaj dla dorosłych wynoszą 30‑120 U/L, a u dzieci i nastolatków – wyższe, ze względu na intensywny wzrost kostny. Podwyższone ALP: może wskazywać na choroby wątroby (zwłaszcza cholestazę), zwiększoną aktywność kostną (np. choroba Pageta, złamania, nowotwory kości, przerzuty), nadczynność przytarczyc lub niedobór witaminy D.
Obniżone ALP: obserwuje się w hipofosfatasji, niedożywieniu, niedoborze cynku, ciężkiej niewydolności wątroby oraz w niektórych zaburzeniach metabolicznych. W przypadku niejednoznacznych wyników zaleca się dodatkowe badania, takie jak fosfataza izoenzymatyczna (wątroba vs. kość), bilirubina, aminotransferazy, wapń, fosfor oraz badania obrazowe.
Przygotowanie pacjenta Przed pobraniem krwi nie jest wymagana specjalna diety; jednak zaleca się unikanie intensywnego wysiłku fizycznego oraz spożycia dużych ilości tłuszczów w ciągu 24 godzin przed badaniem, aby nie wpływać na wyniki enzymatyczne. Próbka powinna być pobrana z żyły w warunkach aseptycznych, a surowica odseparowana i przechowywana zgodnie z zaleceniami laboratorium.