Cel badania Badanie ma na celu identyfikację genetycznych markerów HLA‑DQ2 (kompleks DQA1*05‑DQB1*02) oraz HLA‑DQ8 (kompleks DQA1*03‑DQB1*0302) w materiale genetycznym pobranym z krwi. Obecność przynajmniej jednego z tych alleli jest warunkiem koniecznym do wystąpienia celiakii, choć sam w sobie nie potwierdza choroby. Wynik pozwala określić ryzyko rozwoju celiakii oraz skierować pacjenta na dalsze badania diagnostyczne.
Wskazania kliniczne Historia rodzinna celiakii lub innych chorób autoimmunologicznych. przewlekła biegunka, wzdęcia, utrata masy ciała, niedobory żelaza) przy jednoczesnym braku potwierdzenia w testach serologicznych. Ocena ryzyka przed wprowadzeniem diety bezglutenowej u dzieci i dorosłych, zwłaszcza w sytuacji niejednoznacznych wyników serologii.
Współistniejące zaburzenia neurorozwojowe (ASD, zespół Aspergera, ADHD), u których niewykryta celiakia może nasilać objawy neurologiczne i behawioralne. Wymóg wykluczenia celiakii w ramach badań klinicznych lub przed planowanymi procedurami medycznymi. Materiał biologiczny Krew pełna pobrana z żyły (5‑10 ml) do probówki zawierającej antykoagulant EDTA.
Metoda DNA jest izolowane z leukocytów, a następnie poddawane jest amplifikacji metodą PCR z primerami specyficznymi dla regionów HLA‑DQ2 i HLA‑DQ8. Do wykrycia alleli stosuje się jedną z technik: PCR‑SSO (sequence‑specific oligonucleotide) – hybrydyzacja z sondami oznaczonymi fluorescencją. Real‑time PCR z sondami TaqMan – umożliwiającą ilościową ocenę. Sequencjonowanie Sanger lub NGS w przypadkach wymagających wysokiej rozdzielczości genotypowania.
Wynik podawany jest jako obecność lub brak alleli HLA‑DQ2 i/lub HLA‑DQ8. Przygotowanie pacjenta Nie jest wymagane żadne specjalne przygotowanie. Zaleca się pobranie próbki w stanie spoczynku, bez jednoczesnego przyjmowania leków immunosupresyjnych, które mogłyby wpływać na jakość izolowanego DNA. Pacjent nie musi być na diecie bezglutenowej. Interpretacja wyników Obecność HLA‑DQ2 i/lub HLA‑DQ8 – wskazuje na genetyczną predyspozycję do celiakii.
Wymaga dalszej oceny klinicznej, w tym testów serologicznych (tTG‑IgA, EMA) oraz, w razie potrzeby, biopsji jelita cienkiego. Brak obu alleli – praktycznie wyklucza celiakię (negatywny wynik ma wartość predykcyjną ponad 99 %). Dalsze badania serologiczne zazwyczaj nie są konieczne, chyba że istnieją silne przesłanki kliniczne.