Cel badania Badanie ma na celu identyfikację patogennych wariantów w genie CFTR, które są przyczyną mukowiscydozy (CF) oraz szerszej grupy schorzeń CFTR‑zależnych, takich jak zespół dysfunkcji przewodnictwa przewodowego, przewlekłe zapalenie zatok czy niewydolność trzustkowa. Analiza obejmuje osiem najczęściej występujących mutacji w Polsce oraz dodatkowe regiony eksonów 11, 12 i 24, co zwiększa czułość wykrywania rzadkich i atypowych postaci choroby.
Wskazania kliniczne Obecność objawów sugerujących mukowiscydozę u noworodka, dziecka lub osoby dorosłej (np. nawracające zapalenia płuc, przewlekłe zapalenie zatok, niewydolność trzustkowa, opóźniony wzrost). Rodzinne występowanie mukowiscydozy lub innych zaburzeń CFTR‑zależnych. Badanie nosicielstwa w ramach planowania ciąży lub przedimplantacyjnej diagnostyki genetycznej.
Niepłodność związana z zablokowaniem przewodów wyrostka robaczkowego (obturacja nasieniowodu) – podejrzenie CFTR‑zależnego zespołu. Rozpoznanie nieklasycznej lub łagodnej postaci CF oraz innych chorób CFTR‑zależnych. W kontekście zaburzeń neurorozwojowych (np. ASD) – wykluczenie współistniejących deficytów metabolicznych i immunologicznych, które mogą nasilać objawy neurologiczne. Screening populacyjny w grupach wysokiego ryzyka (np.
osoby pochodzące z regionów o podwyższonej częstości mutacji ΔF508). Materiał biologiczny Krew pełna pobrana do probówki z antykoagulantem KED (EDTA) – 2‑5 ml. Alternatywnie wymaz z jamy ustnej (buccal swab) w sytuacjach, gdy pobranie krwi jest niemożliwe lub niezalecane.
Metoda Analiza odbywa się przy użyciu technik amplifikacji i sekwencjonowania: Multiplexowe PCR z zestawem starterów specyficznych dla ośmiu najczęstszych mutacji: ΔF508, G542X, N1303K, W1282X, R117H, 394delTT, 2789+5G>A, 3849+10kbC>T. Sekwencjonowanie Sanger lub nowoczesne NGS (np. technologia Illumina/Nextera) w celu analizy fragmentów eksonów 11, 12 i 24 pod kątem rzadkich wariantów. Interpretacja wyników zgodna z wytycznymi ACMG/AMP oraz klasyfikacją kliniczną (klasy I‑V).
Test charakteryzuje się czułością ponad 95 % dla badanych mutacji i specyficznością bliską 100 %. Przygotowanie pacjenta Nie wymaga specjalnych przygotowań – nie jest konieczna głodówka ani odstawienie leków. Przy pobieraniu krwi zaleca się unikanie intensywnego wysiłku fizycznego w ciągu 24 h przed pobraniem, aby ograniczyć ryzyko hemolizy. Interpretacja wyników Obecność dwóch patogennych alleli (homozygotyczny lub złożony heterozygotyczny) potwierdza diagnozę mukowiscydozy.