Cel badania Test służy do oznaczenia czynnej postaci czynnika XI (znanego także jako plasma thromboplastin antecedent) w osoczu krwi. Pomiar aktywności tego białka pozwala ocenić prawidłowość wewnętrznej (intrinsicznej) drogi krzepnięcia oraz wykryć ewentualne niedobory lub dysfunkcje, które mogą zwiększać ryzyko krwawień.
Wskazania kliniczne Podejrzenie hemofilii C (niedobór czynnika XI) – objawy obejmują przedłużone krwawienia po urazach, zabiegach dentystycznych, operacjach ginekologicznych lub po porodzie. Ocena ryzyka krwawienia przed planowanymi interwencjami chirurgicznymi, w tym operacjami urologicznymi, stomatologicznymi oraz położniczymi. Monitorowanie skuteczności podawania koncentratu czynnika XI lub osocza świeżo mrożonego u pacjentów leczonych.
Badanie przy niejasnych przyczynach nawracających krwawień, np. po porodzie lub w przebiegu zaburzeń krzepnięcia o niejasnym pochodzeniu. Pacjenci z zaburzeniami neurorozwojowymi (ASD, PANS/PANDAS) poddawani procedurom medycznym – precyzyjna ocena układu krzepnięcia pomaga zminimalizować ryzyko powikłań perioperacyjnych. Metoda Aktywność czynnika XI jest wyznaczana metodą enzymatyczną, najczęściej przy użyciu testu chromogennego lub koagulometrycznego.
Wynik podaje się jako procent względem przyjętej wartości referencyjnej (70‑150 %). Materiał biologiczny Próbka: krew pełna pobrana do probówki zawierającej antykoagulant cytrynianowy, z której następnie otrzymuje się osocze (plazmę). Przygotowanie pacjenta Unikać leków przeciwpłytkowych i przeciwzakrzepowych (np. aspiryny, klopidogrel, warfaryna, NOAC) co najmniej 7 dni przed pobraniem, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Nie przyjmować posiłków ciężkostrawnych oraz napojów (poza wodą) przez minimum 2 godziny przed pobraniem krwi. Zgłosić lekarzowi wszelkie niedawne zabiegi chirurgiczne, urazy, historię nadmiernych krwawień oraz przyjmowane suplementy zawierające witaminę K. Interpretacja wyników Wartość prawidłowa (70‑150 %): wskazuje na prawidłową funkcję wewnętrznej ścieżki krzepnięcia.
Obniżony poziom ( sugeruje niedobór lub dysfunkcję czynnika XI, co może prowadzić do zwiększonej skłonności do krwawień, zwłaszcza w tkankach bogatych w enzymy fibrynolityczne (jama ustna, błona śluzowa nosa, narządy rodne). Podwyższony poziom (>150 %): rzadko obserwowany; może wystąpić po podaniu preparatów zawierających czynnik XI lub w stanach zapalnych, które podnoszą ogólną aktywność układu krzepnięcia. Kod ICD Do zamówienia badania stosuje się kod diagnostyczny: CZ-XI.