Cel badania Analiza poziomu cytrynianów w moczu ma na celu ocenę ich roli jako naturalnego inhibitora krystalizacji soli wapnia, kwasu moczowego oraz cystyny – głównych składników kamieni nerkowych. Pomiar pozwala także na ocenę równowagi kwasowo‑zasadowej układu moczowego. Wskazania kliniczne Diagnostyka i monitorowanie ryzyka kamicy nerkowo‑moczowej, zwłaszcza kamieni wapniowo‑oksołowych.
Ocena przyczyn nawracających kamieni u pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym ASD, gdzie nieprawidłowości metaboliczne mogą wpływać na wydalanie cytrynianów. Kontrola skuteczności terapii profilaktycznej, np. suplementacji cytrynianem potasu, magnezu lub innych środków alkalizujących mocz. Rozpoznanie zaburzeń równowagi kwasowo‑zasadowej moczu, które sprzyjają tworzeniu się kamieni.
Wspomaganie oceny metabolicznego u pacjentów z PANS/PANDAS, gdy istnieje podejrzenie zaburzeń kwasowo‑zasadowych. Materiał i metoda Do badania wykorzystuje się próbkę moczu (zwykle 24‑godzinny wymaz, alternatywnie jednorazowy poranny mocz). Stężenie cytrynianów oznacza się metodą enzymatyczną, w której cytrynianowa dehydrogenaza przekształca cytrynian w α‑ketoglutaran, a następnie pomiar absorbancji przy 340 nm przy użyciu spektrofotometrii.
Wynik podaje się w mmol/24 h lub w mmol/l. Interpretacja wyników Wartość prawidłowa: 320‑1290 mmol/24 h (odpowiednik 2‑6 mmol/l, zależnie od laboratorium). Hipocitraturia (obniżony poziom): zwiększone ryzyko kamieni wapniowo‑oksołowych, kwasu moczowego oraz cystynowych; może być spowodowana dietą ubogą w cytrusy, przewlekłą kwasicą metaboliczną, zaburzeniami nerek, przyjmowaniem leków zwiększających wydalanie kwasu (np. acetazolamid) lub niektórymi stanami hormonalnymi.
Hipercitraturia (podwyższony poziom): wskazuje na dietę bogatą w cytrusy lub warzywa, stan zasadowy moczu, a rzadziej – na zaburzenia takie jak hiperaldosteronizm lub intensywną suplementację cytrynianem. Przygotowanie pacjenta Aby wynik odzwierciedlał naturalny poziom cytrynianów, należy: Unikać przyjmowania suplementów cytrynianowych oraz dużej ilości soków cytrusowych przez co najmniej 24 h przed pobraniem próbki.
W przypadku 24‑godzinnego zbioru moczu: dokładnie zapisać czas rozpoczęcia i zakończenia, zmierzyć całkowitą objętość zebranego moczu oraz przechowywać go w temperaturze 2‑8 °C. Jeśli pobierany jest jednorazowy mocz, zaleca się poranny, po całkowitym opróżnieniu pęcherza.