Cel badania Analiza ilości cynkoprotoporfiryny – kompleksu protoporfiryny z jonem cynku – w erytrocytach w celu oceny biologicznego narażenia na ołów oraz wczesnych zmian w szlaku syntezy hemu wywołanych działaniem tego metalu ciężkiego. Wskazania kliniczne Profilaktyczna kontrola pracowników przemysłu metalurgicznego, hutniczego oraz innych zawodów z ryzykiem kontaktu z ołowiem.
Ocena narażenia na ołów u dzieci, w tym u dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi (autyzm, ADHD, zaburzenia rozwojowe), u których metal może nasilać objawy neurologiczne. Diagnostyka przewlekłego zatrucia ołowiem, zwłaszcza gdy stężenie ołowiu w surowicy mieści się w granicach normy, a objawy kliniczne sugerują toksyczność. Monitorowanie skuteczności działań profilaktycznych i terapeutycznych (chelatacja, zmiana środowiska) w przypadkach udokumentowanego zatrucia.
Uzupełnienie badania stężenia ołowiu w surowicy (BLL) w sytuacjach, gdy konieczna jest większa czułość wykrywania wczesnych zmian hematologicznych. Materiał biologiczny Próbka krwi pełnej pobrana z żyły (zazwyczaj 3‑5 ml) do probówki zawierającej antykoagulant EDTA. Z uzyskanej krwi izoluje się erytrocyty, które poddaje się dalszej ekstrakcji w celu oznaczenia cynkoprotoporfiryny.
Metoda badania Oznaczenie przeprowadza się metodą fluorometryczną lub spektrofotometryczną po chemicznej ekstrakcji cynkoprotoporfiryny z erytrocytów. Wynik podaje się jako mikrogramy cynkoprotoporfiryny na gram hemoglobiny (µg/g Hb) lub jako stosunek do liczby erytrocytów. Przygotowanie pacjenta Nie wymaga specjalnych zaleceń dietetycznych ani odstawienia leków.
Próbka powinna być pobrana w warunkach standardowych, najlepiej rano, aby zminimalizować wpływ krótkotrwałych wahań metabolicznych. Próbkę należy przechowywać w temperaturze 2‑8 °C i dostarczyć do laboratorium w ciągu 24 h od pobrania. Interpretacja wyników Wartość prawidłowa – zazwyczaj Podwyższony poziom – wskazuje na zakłócenie syntezy hemu spowodowane działaniem ołowiu, nawet przy niskim stężeniu ołowiu w surowicy. Wzrost może wystąpić wcześniej niż podwyższenie BLL.
Wysokie wartości mogą być związane z hamowaniem enzymu ferrochelatazy oraz zwiększoną akumulacją protoporfiryn w erytrocytach. U dzieci z ASD podwyższony poziom cynkoprotoporfiryny może korelować z nasileniem objawów behawioralnych, zaburzeń uwagi i funkcji poznawczych, co wymaga dalszej oceny neurologicznej i środowiskowej.