Cel badania Badanie oznacza poziom cyfra 21‑1 – fragmentu cytokeratyny 19, białka strukturalnego występującego w komórkach nabłonkowych. Podwyższony stężenie w surowicy może świadczyć o aktywności nowotworowej lub uszkodzeniu tkanki nabłonkowej.
Wskazania kliniczne Diagnostyka i monitorowanie terapii nowotworów z komórkami nabłonkowymi, w szczególności: niewielkokomórkowy rak płuca (NSCLC), zwłaszcza podtyp drobnokomórkowy i płaskonabłonkowy, rak piersi, rak przełyku, rak jajnika, pęcherza moczowego, szyjki macicy oraz głowy i szyi, Ocena ryzyka nawrotu choroby po zakończeniu leczenia, Wspomaganie oceny stopnia zaawansowania choroby (staging), Rzadziej – w ocenie niektórych chorób nie nowotworowych (np.
zwłóknienie płuc, ciężkie zapalenia), gdy istnieje potrzeba wykluczenia przyczyn podwyższonego markera. Metoda Stężenie cyfra 21‑1 oznacza się w surowicy metodą immunologicznego testu ilościowego, najczęściej: elektrochemiluminescencji (ECLIA), immunochemiluminescencji (CMIA), ELISA. Test wykorzystuje przeciwciała monoklonalne skierowane przeciwko specyficznemu fragmentowi cytokeratyny 19, co zapewnia wysoką swoistość i czułość.
Interpretacja wyników Wartości referencyjne zależą od zastosowanego zestawu, najczęściej <3,3 ng/mL. Wyniki należy interpretować w kontekście klinicznym: Wynik w normie – nie wyklucza nowotworu, ale wskazuje na brak istotnego uwolnienia cyfra 21‑1. Wynik podwyższony – może sugerować obecność nowotworu z komórkami nabłonkowymi; konieczna dalsza diagnostyka (obrazowa, histopatologia).
Podwyższenie może wystąpić także w chorobach nie nowotworowych, takich jak: zwłóknienie płuc, ostre i przewlekłe zapalenia płuc, choroby wątroby, zapalenie otrzewnej. Spadek poziomu po rozpoczęciu leczenia może świadczyć o pozytywnej odpowiedzi na terapię. Przygotowanie pacjenta Przygotowanie nie wymaga specjalnej diety ani postu. Należy jednak: Unikać intensywnego wysiłku fizycznego w dniu pobrania, Zapewnić pobranie krwi żylnej do probówki bez dodatku antykoagulantu (tzw.
probówki na surowicę), Pozwolić na pełne skrzepnięcie próbki (ok. 30 min) przed odwirowaniem, Zadbać o prawidłowe przechowywanie (2‑8 °C) i transport do laboratorium w ciągu 24 h. Znaczenie w kontekście zaburzeń neurorozwojowych U pacjentów z autyzmem lub innymi zaburzeniami neurorozwojowymi badanie cyfra 21‑1 może być wskazane, gdy istnieje podejrzenie współistniejących chorób nowotworowych lub gdy objawy kliniczne (np.